نشست علمی «تابآوری و مدیریت بحران در سیره حضرت زینب(سلاماللهعلیها) و امکان الگوسازی برای شرایط معاصر»، صبح شنبه ۶ تیرماه با ارائه حجتالاسلام دکتر ناصر جعفریپور، دکتری مدرسی معارف دانشگاه باقرالعلوم(ع)، مدرس دانشگاه و پژوهشگر معارف اسلامی در مدرسه علمیه الزهرا(سلاماللهعلیها) زنجان برگزار شد.
تبیین مفهومشناسی تابآوری و نقش صبر در متون دینی
وی در ابتدای این نشست به تبیین مفهومشناسی تابآوری و بحران در متون دینی پرداخت و تصریح کرد: تابآوری به معنای خاصیت کشسانی، بازگشتپذیری و عبور پیروزمندانه از حوادث ناگوار است؛ ظرفیتی برای مقاومت در برابر استرس که قابلیت سازگاری و غلبه بر ناملایمات را افزایش میدهد.
حجتالاسلام جعفریپور با استناد به روایات، صبر را ستون فقرات تابآوری دانست و گفت: در روایتی معتبر آمده است «الصَّبْرُ مِنَ الْإِيمَانِ بِمَنْزِلَةِ الرَّأْسِ مِنَ الْجَسَدِ» (الکافی، ج۲، ص۸۷)؛ بدون صبر، توانایی کنترل واکنشها از انسان سلب میشود. وی با اشاره به آیات قرآن کریم، رستگاری را در گرو تزکیه نفس (سوره شمس، آیه ۹) و بازداشتن نفس از هوای نفسانی بر اساس خوف از مقام پروردگار (سوره نازعات، آیه ۴۰) دانست و به تأکید امیرالمؤمنین(ع) در نهجالبلاغه (ص۵۰۶) بر اصل خودسازی و تطبیقپذیری («إِنْ لَمْ تَكُنْ حَلِيماً فَتَحَلَّمْ») اشاره کرد.
این پژوهشگر معارف اسلامی در ادامه به تعریف بحران پرداخت و ابراز داشت: بحران شرایطی است که جان انسانها در خطر است، زمان اندک و تصمیمگیری دشوار است، احساسات بر عقل غلبه میکند و آینده نامعلوم است. عصر عاشورا تجلی تمام این ویژگیها بود و بحران اصلی از عصر عاشورا و آغاز اسارت شکل گرفت.
واکاوی ابعاد بحران عاشورا و راهبرد مقابله با تحریف
وی با واکاوی ابعاد بحران عاشورا، خاطرنشان کرد: این بحران دارای ابعاد چندگانهای از جمله بحران امنیتی ناشی از شهادت مردان، بحران روانی اسارت زنان، بحران رسانهای تبلیغات سوء حکومت و بحران اعتقادی با احتمال نابودی جریان امامت بود.
حجتالاسلام جعفریپور با تأکید بر اینکه اصلیترین بحران از دیدگاه حضرت زینب(س) «تحریف حقیقت» بود، افزود: تحریف امری همیشگی و ریشهدار است که از اتحاد شوم شیطان، دنیا و هوای نفس نشأت میگیرد. وی نمونههای تاریخی آن را از جنگ صفین (قرآن بر سر نیزهها) تا خونخواهی عثمان توسط معاویه و خوارج در جنگ نهروان برشمرد و گفت: قرآن کریم نیز در محکومیت این رویکرد میفرماید: «فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ يَكْتُبُونَ الْكِتابَ بِأَيْدِيهِمْ...» (سوره بقره، آیه ۸۱) و «يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ عَنْ مَواضِعِه» (سوره نساء، آیه ۴۶).
شاخصهها و اقدامات مدیریتی؛ از تشخیص بحران تا شکستن هیبت دشمن
مدرس دانشگاه باقرالعلوم(ع) در بخش دیگری از سخنان خود به شاخصههای تابآوری در سیره آن حضرت اشاره کرد و گفت: این شاخصهها بر دو محور استوار بود؛ نخست تشخیص درست بحران (مقابله با تحریف) و دوم ویژگیهای شخصیتی مؤثر از جمله ایمان به هدف و باورمندی به توحید افعالی که تجلی آن در جمله «ما رأیتُ الا جمیلا» و «اللهم تقبل هذا القربان» بود.
وی افزود: مهمترین اقدامات مدیریتی حضرت شامل حفظ جان امام سجاد(ع)، مدیریت خانواده شهدا، کنترل احساسات، مدیریت رسانه، افشاگری سیاسی و حفظ سرمایه انسانی شیعه بود. حجتالاسلام جعفریپور با تأکید بر اینکه جمله «ما رأیتُ الا جمیلا» صرفاً یک عبارت عرفانی نبود، تصریح کرد: این جمله استراتژی شکستن هیبت بحران و روایت دشمن محسوب میشد.
این پژوهشگر معارف اسلامی با اشاره به شجاعت حضرت در نجات اسرا و تقابل با ابنزیاد («مِنَ الْعَدْلِ يَا ابْنَ الطُّلَقَاءِ تَخْدِيرُكَ حَرَائِرَكَ...») خاطرنشان کرد: حضرت در مدیریت روایی و تبیین، با خطبههای کوبنده در شام و استناد به قرآن (سوره آلعمران، آیه ۱۷۸)، چنان تأثیری بر مردم گذاشت که معادلات تغییر کرد. در مقابلِ حکومت اموی که بر تحریف و سانسور استوار بود، حضرت زینب(س) با تبیین و قدرت کلام، مسیری را رقم زد که از عاشورا و اسارت به خطبهها، بیداری جامعه و در نهایت سقوط بنیامیه منتهی شد.
بازتاب جهانی سیره زینبی و اعترافات شخصیتها
وی در ادامه به بازتاب جهانی سیره زینبی پرداخت و ابراز داشت: تابآوری ایدهآل در سیره آن حضرت حتی مورد اعتراف شخصیتهای غیرمسلمان نیز قرار گرفته است. حجتالاسلام جعفریپور به نگارش کتاب «نیمی از قلبم» توسط کریستوفر کلوهسی، کشیش کاتولیک و استاد مطالعات عربی و اسلامی اشاره کرد و گفت: او حضرت زینب(س) را بانویی بینظیر میداند که مانند امام حسین(ع) از همه مرزهای دینی و سیاسی فراتر رفته و یک الگوی جهانی برای همه ماست. وی همچنین به گرهگشایی از آحاد مردم حتی غیرشیعیان و اهدای چادر توسط زنان برهمایی در جامو به یاد حضرت زینب و امکلثوم(سلاماللهعلیهما) اشاره کرد.
امکان الگوسازی مکتب زینبی در بحرانهای معاصر
این مدرس دانشگاه در بخش پایانی به امکان الگوسازی مکتب زینبی در شرایط معاصر پرداخت و تأکید کرد: مهمترین بحران معاصر درباره قیام عاشورا، تحریف در روش و هدف است؛ به طوری که عاشورا را به ابزاری صرفاً عاطفی تقلیل دادهاند، در حالی که این قیام نهضتی آگاهیبخش و الگویی عملی برای «چگونه زیستن» است.
وی با تطبیق بحران عاشورا با چالشهای امروز نظیر تهاجم رسانهای، جنگ شناختی و تحریم، خاطرنشان کرد: الگوسازی از مکتب زینبی در سه سطح کاملاً امکانپذیر است؛ در سطح خانواده (حفظ آرامش با یاد خدا و امیدآفرینی)، در سطح جامعه (تبیین و مسئولیتپذیری) و در سطح رسانه (مقابله با شایعات و روایت صحیح از طریق جهاد فرهنگی).
حجتالاسلام جعفریپور در پایان با برشمردن ویژگیهای مدیر بحران از نگاه حضرت زینب(س) نظیر ایمان، بصیرت، شجاعت و بیان قوی، تصریح کرد: بزرگترین درس آن حضرت، اثبات عملی این حقیقت است که نگاه درجه دو به زن نادرست است و زن توانی دارد که میتواند کاری انجام دهد که هیچ مردی چنان توانی را نداشته باشد؛ الگویی که بانوان ایرانی در دفاع مقدس و تحولات و تجمعات میدانی اخیر به خوبی از آن تأسی کردهاند.
