ایشان در ابتدا به به تبیین سنتهای اصیل حوزوی و اهتمام آن پرداخت و عنوان کرد: بررسی سنتهای حوزه های علمیه و چگونگی زیست علمی، عملی، فردی و اجتماعی حوزویان از مسائلی است که کمتر مورد توجه و تحلیل واقع شده است. با تغییر و تحول شرایط جامعه و سرعت تحولات اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی، برخی سنتهای حوزوی نیز دستخوش تغییرات شده است.
وی در ادامه به بررسی منکرهای موجود در حوزه های سنتی اشاره کردند و افزودند: انجام بسیاری از موارد در حوزه های علمیه قدیم بسیار زشت بود و به عنوان منکر محسوب می شد. از جمله توهین کردن به افراد، غیبت کردن، تهمت زدن. طلبه بسیار خود را ملزم می دانشت که غیبت و تهمتی نکند و به هیچ کس حتی کسانی که در سلک حوزوی نبودند توهین نکند.
ایشان افزودند: شرکت کردن در مراسم لهو و لعب از جمله منکرات بود که بسیار اجتناب میشد. سخن گفتن بدون علم و تفحص و دخالت در امور غیر مرتبط نیز از جمله منکرات بود اما امروزه هر فردی در هر حیطه ای اظهار نظر می کند.
به نظر می رسد نوعی خودبرتر بینی در میان حوزویان مشهود هست. در حالیکه در حوزه های سنتی، افراد با وجود تسلط به علوم زیاد همچنان تواضع داشتند.
این استاد در ادامه به بیان سایر منکرات در حوزه پرداختند و افزودند: هشتمین منکر، خنثی بودن در مقابل منکرات جامعه است. در حوز های سنتی، بسیار نسبت به مسائل جامعه حساس بودند و تذکر می دادند. هر چند امروزه به دلیل شرایط جامعه و روحیات افراد باید در امر به به معروف احتیاط کرد اما نباید نسبت به مسائل خنثی برخورد کرد.
نهمین منکر، مسلح نبودن به علم است. خواندن دروس به صورت دقیق بسیار در حوزه ها مهم هست و در زمان های قدیم بای فهم بهتر مطالب مباحثه های دقیقی صورت می گرفت و طلاب بدون مباحثه در کلاس حاضر نمی شدند لذا فهم مطالب بسیار خوب صورت می گرفت.
این استاد حوزه در ادامه افزودند: در حوزه های سنتی طلاب الگوی عملی برای جامعه بودند و سبک رفتار، پوشش و منش و زیست طلبگی موجب دینداری در جامعه می شد. اما در جامعه امروزی گاهی اوقات مشاهده می شود فرقی میان پوشش و زیست طبه با دانشجویان و سایر افراد جامعه وجود ندارد.
منکر دیگر در حوزه های علمیه کنونی، مدرک گرایی است. در حوزه های سنتی افراد سالیان سال درس می خواندن و چیزی به اسم سطوح حوزوی نبود اما با این وجود سعی می کردند از وجود اساتید تلمذ کنند و زانوی شاگردی به زمین بزنند.
ایشان به آسیب و منکر بعدی در حوزه های علمیه اشاره کردند و ابراز داشتندک منکر بعدی که در حوزه های سنتی مشاهده نمی شود بی احترامی کردن به اساتید است. اینکه طلاب سعی می کردند اساتید خود را احترام تام کنند و با الفاظ خوبی یاد کنند. علامه طباطبایی، شهید مطهری ها همه حاصل تربیت این نوع مکتب بودند.
از جمله منکر دیگر، پایین آوردن شأن طلبگی است. یعنی طلبه با رفتار خود رد سایر محیط هایی که حضور دارد شأن طلبگی را حفظ نمی کند و گاهی به رنگ جماعت در می آید. این امر گاهی در طلبی که در مراسمها، یا سایر ارگان ها مشغول به کار مشاهده میشود.
خانم انجم شعاع در ادامه مباحث خود به بیان معروف های حوزه های علمیه پرداختند و عنوان کردند: بسیاری از امور در حوزه های سنتی بسیار مهم بود و سعی در رعایت آن امور می کردند از جمله داشتند نیت خالص بود. افراد در حوزه ها سعی می کردند همه کارهای عبادی و حتی خواند درس را با نیت خالص انجام دهند و کارهای خود را به خدا واگذار نمایند. معنویت در حوزه های علمیه بسیار مهم بودو جزء ارکان اصلی حوزه محسوب می شد. طلاب سعی می کردند خداوند و دین را به نحو صحیح بشناسند و از طرف دیگر در شناخت شبهات و انحرافات دینی تلاش بسیاری می کردند تا بتوانند پاسخگو باشند.
از جمله معروف های دیگر این بود که طلاب در ابتدا سعی در خودسازی داشتند و بعد سعی می کردند به تبلیغ و آموزش دیگران بپردازند. احترام و مطیع محض در مقابل استاد از جمله سنت های پسندیده در حوزه های علمیه بود و خواندن دروس نزد استاد، نوعی افتخار محسوب می شد. استاد نیز سعی می کرد تمام دانسته های خود را در اختیار طلاب قرار دهد.
این استاد به مغفول ماندن مباحثه ها در حوزه های علمیه پرداختند و افزودند: علت ماندگاری دروس و فهم عمیق مطالب، شرکت در جلسات مباحثه به صورت جدی بود. توجه به ساعات اخلاق در حوزه ها رکن اساسی بود. طلاب به رعایت تقوا و بالا بردن معنویات توجه ویژه داشتند، رضای خدا را در همه کارها در نظر می گرفتند، مقید به انجام واجبات بودند و سعی می کردند همیشه با طهارت باشند.
ایشان در پایان افزودند: بازگشت به سنت های اصیل حوزوی و احیای آنها می تواند موجب تحول در حوزه های علمیه شود هر چند با توجه به تغییر شرایط امروزی جامعه، نیازمندی ها و اقتضائات، برخی سنتها که قابلیت اجرا به صورت گذشته را ندارد از جمله تبلیغ، پژوهش مستلزم متناسب سازی با فناوری های جدید و تجهیزات کارآمد حزوه های علمیه است. لذا می توان آن سنت های پسندیده و معروف ها را احیا کرد و در همه زمینه های پژوهش و تبلیغی از ظرفیت های موجود بهره برد.
