پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

نشست علمی «زنان و ترجمان مقاومت و حیات» در خوزستان برگزار شد؛ تبیین نقش ساختاری زنان در تداوم حیات اجتماعی در دوران بحران به گزارش روابط عمومی، نشست علمی پژوهشی با عنوان «زنان و ترجمان مقاومت و حیات» با حضور استاد سرکار خانم دکتر ناهید سلیمی، در تاریخ ۲۷ اسفندماه ۱۴۰۴ در استان خوزستان برگزار گردید. این نشست به بررسی دقیق و عمیق جایگاه زن در تقاطع مفاهیم جنگ، مقاومت و حیات اجتماعی پرداخت و با رویکردی جامعه‌شناختی و فرهنگی، نقش تعیین‌کننده و ساختاری زنان را در حفظ پایداری جامعه در شرایط بحرانی تبیین نمود. دکتر سلیمی در ابتدای سخنان خود با تأکید بر ماهیت دوگانه جنگ در عصر حاضر اظهار داشت: در دنیای مدرن، پیروزی یا شکست یک ملت تنها در عرصه نظامی تعریف نمی‌شود، بلکه معیار اصلی سنجش قدرت، افکار عمومی و استحکام ساختارهای اجتماعی است. هر جنگی را می‌توان در دو سطح تحلیل کرد: سطح اول شامل نیروهای رزمی، تجهیزات و عملیات‌های نظامی است که شناخته‌شده‌اند؛ اما سطح دوم، یعنی عرصه اجتماعی که شامل ساختارهای فرهنگی، اقتصادی، خانوادگی و روانی است، نقشی حیاتی‌تر ایفا می‌کند. وی افزود: جامعه‌ای که نتواند فشارهای ناشی از جنگ را در بستر زندگی روزمره هضم و مدیریت کند، دچار فروپاشی اجتماعی شده و در نهایت توان نظامی خود را نیز از دست خواهد داد. بنابراین، مدیریت ساختار زندگی و تبدیل سختی‌ها به ظرفیت‌های مقاومت، کلید بقا و پیروزی است. استاد این جلسه با طرح مفهوم «ترجمان مقاومت به حیات اجتماعی»، چهار محور اصلی از نقش‌آفرینی زنان در این فرآیند را برشمرد. نخستین محور، «حفظ و انتقال حافظه جمعی» بود. دکتر سلیمی توضیح داد که حافظه جمعی، روایت مشترک یک جامعه از گذشته و تجربه زیسته آن است که فراتر از کتاب‌های رسمی، در دل روایت‌های شفاهی و خانوادگی زنده است. زنان به عنوان راویان اصلی این حافظه، خاطرات، رنج‌ها و فداکاری‌ها را برای نسل‌های بعد منتقل کرده و با ثبت تجربیات رزمندگان و شهدا در فضای خانواده، هویت تاریخی جامعه را پاس داشته‌اند. این انتقال شفاهی، پایه‌ای محکم برای شکل‌گیری ادبیات جنگ و مقاومت ایجاد کرده است. محور دوم، «حفظ آیین‌ها و مناسک فرهنگی» معرفی شد. وی بیان کرد که در شرایط جنگ که نظم روتین زندگی مختل می‌شود، آیین‌ها نقش لنگرگاهی برای ثبات روانی و هویتی ایفا می‌کنند. مطالعات نشان داده است که در جوامع جنگ‌زده و دیاسپورا، مادرها نقش کلیدی در حفظ زبان مادری و تداوم هویت فرهنگی ایفا می‌کنند. زنان با برگزاری مناسک و حفظ رسوم، احساس تداوم و پیوستگی را در میان اعضای جامعه زنده نگه می‌دارند و مانع از گسست نسلی می‌شوند. سومین محور، «تولید روایت و معنا برای رنج‌های اجتماعی» بود. دکتر سلیمی تأکید کرد که جنگ همواره با سوگ و اندوه همراه است. اگر جامعه نتواند برای این رنج‌ها معنا بسازد، تجربه جنگ به یأس و پوچی تبدیل خواهد شد. کارکرد فرهنگ در اینجا، معنابخشی به تجربیات دشوار است. زنان با تولید روایت‌هایی که فداکاری‌ها را در قالب ارزش‌های اخلاقی و دینی تبیین می‌کنند، به رنج‌های جامعه جهت و معنا می‌دهند و از سیاست‌زدگیِ صرفِ این تجربیات جلوگیری می‌کنند. آن‌ها با گره زدن این روایت‌ها به هویت مشترک، انگیزه مقاومت را در دل‌ها تقویت می‌نمایند. چهارمین محور، «تکثر نمادها و نشانه‌های هویتی» بود. سخنران جلسه اشاره کرد که زنان با ایجاد نمادهایی در زیست روزمره، آرامش عاطفی را به جامعه تزریق می‌کنند. مثال بارز این موضوع، فعالیت زنان در غزه بود که با پخت‌وپز غذاهای بومی در شرایط محاصره، نه تنها حیات فرهنگی خود را تثبیت کردند، بلکه پیامی روشن به دشمن مبنی بر زنده بودن فرهنگ و خانواده ارسال نمودند. نگهداری کلید خانه و پخت غذا، نمادهایی شدند که تداوم حیات و امید به بازگشت را نمایندگی می‌کردند. در بخش دیگری از سخنان خود، دکتر سلیمی به بررسی «حیات اقتصادی و مدیریت بحران» پرداخت. وی تصریح کرد که اقتصاد خانگی در شرایط جنگ، فراتر از یک کار ساده منزلتی، نوعی عقلانیت اقتصادی برای بقای اجتماعی است. زنان با اولویت‌بندی هزینه‌ها، مدیریت ذخایر غذایی، جایگزینی کالاها با گزینه‌های بومی و تنظیم مصرف، از فروپاشی معیشت خانوار جلوگیری می‌کنند. این مدیریت خرد، مانع از فروپاشی نهادهای رسمی و نظامی می‌شود. همچنین، توسعه اقتصاد خرده‌بازرگانی و تولید خانگی در زمان اختلال در زنجیره‌های رسمی توزیع، نشان‌دهنده تاب‌آوری بالای شبکه‌های اقتصادی مبتنی بر حضور زنان است. سخنران جلسه در پایان، بر اهمیت «شبکه‌های ارتباطی و اعتماد اجتماعی» تأکید کرد. وی خاطرنشان ساخت که پایداری جامعه وابسته به وجود شبکه‌های ارتباطی فعال و قابل اعتماد است. زنان با حفظ پیوند عاطفی بین جبهه و جامعه، بازتولید اعتماد عمومی و ایجاد فضاهای گفتگوی اجتماعی، ضامن هماهنگی و انسجام ملی هستند. وقتی رسانه‌های رسمی دچار اختلال می‌شوند، شبکه‌های غیررسمی و خانوادگی که توسط زنان هدایت می‌شوند، نقش جایگزین حیاتی را در انتقال اطلاعات و حفظ روحیه ایفا می‌کنند. دکتر سلیمی در جمع‌بندی نهایی نتیجه گرفت که نقش زنان در مقاومت، صرفاً حمایتی نیست، بلکه نقشی ساختاری و بنیادین است. آن‌ها با حفظ حافظه جمعی، تداوم آیین‌ها، معناپردازی به رنج‌ها و مدیریت اقتصادی بحران، حیات اجتماعی را در برابر تهدیدات خارجی و داخلی مقاوم می‌سازند. حفظ نمادها و نشانه‌های هویتی توسط زنان، تضمین‌کننده همزیستی موفق مقاومت و حیات است و راه را برای پیروزی نهایی هموار می‌سازد. این نشست علمی با هدف ارتقای دانش نظری و عملی درباره جایگاه زن در دفاع مقدس و مقاومت معاصر، مورد استقبال مخاطبان قرار گرفت.