پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

تحقيق حاضر تحت عنوان «تحليل ادله گونه‌هاي كذب در فقه اماميه» به بررسي جامع و عميق مفهوم كذب، دسته‌بندي‌هاي آن و دلايل فقهي مرتبط با ممنوعيت يا اجازه آن پرداخته است. كذب كه در متون ديني و فقهي به عنوان يك گناه بزرگ و نقص اخلاقي شناخته مي‌شود، تأثير اساسي بر تخريب اعتماد اجتماعي و افزايش مفاسد فردي و جمعي دارد. در اين پژوهش، ابتدا به توضيح مفاهيم لغوي و اصطلاحي صدق و كذب، ابعاد وجودي و ابزارهاي تحقق آن پرداخته شده و سپس گونه‌هاي مختلف كذب از ديدگاه فقه اماميه مورد تحليل قرار گرفته است. الگوي تحقيق توصيفي-تحليلي و مبتني بر منابع كتابخانه‌اي شامل قرآن، سنت، عقل و اجماع است. يافته‌ها نشان مي‌دهد كه حكم اوليه كذب بر اساس چهار دليل، حرمت مطلق آن است؛ اما در شرايط خاص مانند تقيه، اصلاح ذات‌البين، حفظ جان و مصالح اجتماعي مهم، حكم ثانويه جواز كذب مطرح مي‌شود. از طرف ديگر، كذب در زمينه‌هاي مختلف از جمله اعتقادي، اجتماعي، قضايي، اقتصادي، خانوادگي و رسانه‌اي، احكام و مستندات خاص خود را دارد كه در فقه اماميه به تفصيل توضيح داده شده است. وجه تمايز اين تحقيق با مطالعات قبلي، تمركز خاص بر دسته‌بندي انواع كذب و بررسي مستندات فقهي مربوط به هر يك است. نتايج تحقيق نشان مي‌دهد كه فقه اماميه با تأكيد بر اصل صداقت، ضمن محكوميت دروغ به عنوان گناه بزرگ، در برخي موارد خاص با در نظر گرفتن مصالح مهم، اجازه آن را پذيرفته است.