پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

رجعت به عنوان يكي از مباحث مهم كلامي و تفسيري، از ديرباز مورد توجه انديشمندان اسلامي قرار گرفته است. اين موضوع به معناي بازگشت گروهي از مؤمنان خالص و كافران سرسخت به دنيا پيش از قيامت، جايگاهي ويژه در آموزه‌هاي شيعه دارد و در منابع تفسيري فريقين بازتاب يافته است. بررسي تطبيقي ديدگاه‌هاي مفسران برجسته دو مكتب، همچون سيد عبدالله شبر از مفسران شيعه و فخر رازي از مفسران اهل‌سنت، ضرورتي علمي مي‌يابد؛ زيرا از يك سو نشان‌دهنده تفاوت‌هاي روش‌شناختي و مبنايي در فهم آيات مرتبط با رجعت است و از سوي ديگر مي‌تواند به روشن شدن ريشه‌هاي اختلاف و درك بهتر از مباني مشترك كمك نمايد. اين پژوهش با رويكرد توصيفي ـ تحليلي و با تكيه بر منابع تفسيري اصلي دو مفسر، به بررسي آيات مورد بحث همچون آيات مربوط به «احياء موتي» و «قصص بني‌اسرائيل» مي‌پردازد و سپس استدلال‌ها، شيوه استناد به روايات و مباني كلامي هر يك را تحليل و مقايسه مي‌كند. يافته‌هاي تحقيق نشان مي‌دهد كه سيد عبدالله شبر با تكيه بر مباني اماميه و نقل گسترده روايات، رجعت را حقيقتي مسلم و مرتبط با تحقق وعده‌هاي الهي در دنيا مي‌داند، در حالي كه فخر رازي با رويكرد عقل‌گرايانه و تفسيري بيشتر، اين مفهوم را يا تأويل كرده يا آن را در دايره معاد و حشر نهايي قرار مي‌دهد. نتيجه آن است كه اختلاف نظر دو مفسر، برخاسته از تفاوت مباني كلامي و نگاه به حجيت روايات است، اما در عين حال هر دو بر اصل امكان احياي مردگان در دنيا به عنوان امري معجزه‌آسا اذعان دارند. بر اين اساس، مطالعه تطبيقي رجعت در تفاسير فريقين نه تنها به شناخت دقيق‌تر مرزهاي فكري ميان شيعه و اهل‌سنت ياري مي‌رساند، بلكه مي‌تواند زمينه گفت‌وگوي علمي و فهم متقابل را نيز فراهم آورد.