جلسهی نخست از سلسله نشستهای علمیـپژوهشی «خوانشی تحلیلی از مؤلفههای اعتقادی و اخلاقی در روایات اصول کافی» در روز دوشنبه مورخ ۱۴۰۴/۱۱/۱۳ با حضور جناب آقای دکتر مجید معارف برگزار شد.
در ابتدای این نشست، دکتر معارف آغاز این دوره از جلسات حدیث پژوهی را خجسته دانستند و ضمن تبریک اعیاد و تقارن این برنامه با دهه مبارک فجر، بر اهمیت توجه روشمند به محتوای روایات اهلبیت علیهمالسلام تأکید کردند. ایشان هدف این سلسله نشستها را بررسی تحلیلی آموزههای اعتقادی و اخلاقی اصول کافی عنوان کردند.
در ادامه، ایشان با اشاره به ضرورت آشنایی مقدماتی با مؤلف کافی، به معرفی شخصیت شیخ کلینی و جایگاه کتاب کافی پرداختند.
به گفته ایشان، شیخ کلینی از دانشمندان برجسته نیمه دوم قرن سوم هجری است که تاریخ تولد دقیقی از او در دست نیست و دوران حیات وی با غیبت صغری امام زمان عجلاللهتعالیفرجهالشریف همزمان بوده است. سال وفات وی ۳۲۹ هجری قمری ذکر شد؛ سالی که با درگذشت علی بن حسین بابویه قمی و علی بن محمد سمری، نایب چهارم امام عصر(عجل الله تعالی فرجه الشریف)، مقارن بوده و از سوی برخی اهل نجوم به عنوان تناثرالنجوم؛سال «سقوط سنگها» توصیف شده که این تعبیر، استعارهای از افول ستارگان فقاهت شیعی دانسته شده است.
به گفته دکتر معارف، شیخ کلینی طی بیست سال تلاش مستمر، این اثر را تدوین کرد و سپس برای عرضه علمی آن، راهی بغداد شد و کتاب خود را با شاگردان برجسته روایت کرد.
در ادامه، ساختار کتاب کافی تشریح شد. این مجموعه روایی شامل ۳۳ کتاب است که هشت کتاب آن به مباحث اعتقادی، اخلاقی و آداب اختصاص دارد و در قرن ششم هجری توسط دانشمندان متأخر با عنوان اصول کافی نامگذاری شده است. این هشت کتاب عبارتاند از: العقل و الجهل، العلم، التوحید، الحجه، الایمان و الکفر، الدعاء، القرآن و العشرة.
دکتر معارف در تبیین چرایی آغاز اصول کافی با کتاب العقل و الجهل، به فضای فکری قرن سوم هجری و نزاع میان معتزله عقلگرا و اهل حدیث ظاهرگرا اشاره کردند و گفتند: با حمایت متوکل عباسی از اهل حدیث، تفکر عقلانی در جهان اهل سنت تضعیف شد و شیخ کلینی در واکنش به این شرایط، کتاب خود را با محوریت عقل آغاز کرد.
ایشان در پایان با نقل حدیثی از نزول جبرئیل بر حضرت آدم علیهالسلام و انتخاب عقل در میان عقل، حیا و دین، بر جایگاه بنیادین عقل در منظومه اعتقادی و اخلاقی اسلام تأکید کردند.
