پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

قرآن‌كريم، معجزه پيامبر‌اكرم صلي‌الله عليه وآله وكتاب هدايت و سرمشق زندگي انسان است. در آن ساختارهاي ادبي فراوان، همراه با معاني بلند، نهفته شده و سرشار از جلوه‌هاي اعجاز در سطوح مختلف است.يكي از جنبه‌هاي مهم در شناخت قرآن، بررسي اسماء و صفات الهي و تأمل در نحوه كاربرد آن‌ها در متن آيات قرآن است؛ چراكه اين صفات نه تنها در تبيين ذات و افعال الهي نقش دارند، بلكه در رساندن پيام‌هاي اعتقادي، اخلاقي وتربيتي و جهان‌بيني توحيدي انسان، اثرات ژرف و بنيادين دارند. از باب مثال، در بسياري از فاصله آيات كه با اسماء الهي پايان مي‌يابند، بدون شكّ با محتواي آيات خود ارتباطي دقيق و معنادار دارند. از جمله صفات پركاربرد و مهم در قرآن، صفت «بصير» است كه نشانگر علم بي‌حد و حصر و مطلق خداوند بر كلّ هستي است. اين صفت در فواصل بسياري از آيات قرآن تكرار شده و معمولاً پس از بيان جلوه‌اي از مصاديق و موارد بصير بودن خداوند استعمال شده‌است. هدف از انجام اين پژوهش، تحليل و بررسي چگونگي به‌كارگيري صفت «بصير» در فاصله آيات قرآن و كشف ارتباط معنايي آن با مصاديق مختلف بصير بودن خدا است. پژوهش با رويكرد توصيفي-تحليلي و با استفاده ازمنابع مختلف قرآني از جمله تفاسير معتبر، به بررسي سياق آياتي پرداخته كه صفت «بصير» در پايان آن‌ها به كار رفته است. نتايج حاصله از تحقيق نمايان كننده اين كه صفت «بصير» علاوه برجنبه بلاغي كه در فواصل آيات دارد، بلكه كاملاً متناسب با محتواي آيه و موضوع آن انتخاب شده است. اين تناسب در سه حيطه اعتقادي، فقهي و اخلاقي به وضوح قابل مشاهده است؛ به گونه‌اي كه در سطح اعتقادي، صفت «بصير» به دنيا، خلقت انسان، ولوج شب و روز و... كه بيان گر عالِم و بصير بودن خداوند به قبل و بعد از ايجاد دارد، اشاره كرده است. در سطح فقهي كه صفت «بصير» در تمام مثال‌ها با صفت«سميع» همراه بوده، دال بر مواردي كه انسان به انجام اعمالي پرداخته كه خداوند بر همه مبصرات بر مسموعات نيز آگاه است. و در سطوح اخلاقي به دوري از رذايل اخلاقي چون حرص، دنيا گرايي و به فضايلي چون امانتداري و رضاي خدا در انجام اعمال اشاره كرده است. يافته‌هاي حاصل شده از اين تحقيق، در فهم عميق مفاهيم توحيدي و ظرافت هايي كه در سخن خداوند به ويژه در فواصل آيات مشاهده شده، مؤثر است.