پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

اين پژوهش به بررسي تطبيقي آيات مكي و مدني دو سوره اعراف و آل‌عمران از منظر روش و محتوا مي‌پردازد. بررسي مكي و مدني بودن سور قرآني از ديرباز مورد توجه مفسران بوده، اما تبيين دقيق پيوند ميان روش و محتوا در سوره‌ها موضوعي جديد و همچنان جاي پژوهش گسترده دارد. سوال اصلي اين است كه آيا تفاوت آيات مكي و مدني، با توجه به شرايط زماني، مكاني و اجتماعي نزول، بر روش بيان و محتواي قرآن تأثير داشته و آيا اين تفاوت مي‌تواند مسير هدايت و تربيت مخاطبان را به‌گونه‌اي هدفمند شكل دهد؟ تبيين اين مسائل مي‌تواند به فهم عميق‌تر فلسفه نزول در دو دوره مكي و مدني كمك كرده و روشن سازد كه اگر روش‌ها و مضامين هر دوره كاركرد تربيتي متفاوتي داشته‌اند، چگونه اين امر در هدايت تمدني قرآن مؤثر بوده است. پژوهش در مورد تفاوت آيات مكي و مدني در دو سوره اعراف و آل‌عمران از چند جنبه اهميت دارد: شرايط زماني، مكاني و اجتماعي نزول، چگونه بر روش بيان و محتواي آيات اثر گذاشته است. اعراف در فضاي فشار مكه بر تحكيم باورهاي اعتقادي تأكيد دارد، و آل‌عمران در مدينه بر وحدت، تعامل با اهل كتاب و سازمان‌دهي جامعه. تحليل تطبيقي اين دو سوره، نقش تفاوت‌هاي مكي و مدني را در هدايت و تربيت قرآني روشن مي‌سازد. پژوهش حاضر با روش اسنادي داده‌ها را گردآوري و با روش تحقيق توصيفي- تحليلي داده‌ها را پردازش و تدوين كرده است. يافته‌هاي پژوهش حاضر نشان مي‌دهد كه آيات مكي و مدني در دو سوره اعراف و آل‌عمران از نظر روش بيان و محتواي پيام تفاوت‌هاي مهمي دارند كه به شرايط زماني، مكاني و اجتماعي نزول آن‌ها بازمي‌گردد. اين تفاوت‌ها به بخش عمده‌اي از موضوعات قرآن، از مباني اعتقادي تا احكام اجتماعي و سازمان‌دهي جامعه اسلامي، مربوط مي‌شود. بررسي اين دو سوره ابعاد متعددي را دربرمي‌گيرد، به‌ويژه چگونگي شكل‌گيري پيام و روش بيان در هر يك از دو دوره نزول. موضوع مقايسه آيات مكي و مدني اين سوره‌ها، هم معارف بنيادين دين را شامل مي‌شود و هم نحوه اجراي آموزه‌هاي قرآني در بستر اجتماعي را روشن مي‌سازد.