روز شنبه 24 آبان ماه ۱۴۰۴ به مناسبت روز کتاب و کتابخوانی و سالروز بزرگداشت علامه طباطبایی(ره)، نشست علمی–پژوهشی بیان سیره علمی عملی علامه طباطبایی با ارائهٔ استاد خانم حقیقی برگزار شد.
استاد حقیقی در آغاز نشست، ضمن بزرگداشت شخصیت کمنظیر علامه طباطبایی، به مرور زندگی پربار او پرداختند؛ از تولد در سال ۱۲۸۲ شمسی در تبریز، دوران دشوار کودکی، آغاز تحصیل از سن نهسالگی، تا هجرت علمی به نجف و بهرهمندی از محضر بزرگانی چون سید علی قاضی و شیخ محمدحسین اصفهانی.
هجرت به نجف و شکلگیری شخصیت علمی علامه:
علامه طباطبایی با وجود مشکلات شدید معیشتی و اندوه از دست دادن فرزند نخست خود، مسیر کسب علوم مختلف (از فقه، اصول و فلسفه تا ریاضیات و عرفان) را با پشتکاری مثالزدنی پیمود.
استاد حقیقی یادآور شدند که علامه برای ورود شاگردان به درس فلسفه، ابتدا ریاضیات را شرط میدانست؛ زیرا معتقد بود فلسفه بدون ذهن منظم و فهم هندسی قابل فهم نیست.
بازگشت به تبریز، هجرت به قم و آغاز جریان معرفتی نو:
علامه پس از بازگشت به تبریز و گذشت ده سال کشاورزی و زهد عملی، با استخارهای که با آیه «وَ لِلَّهِ الْوِلایَةُ الْحَقُّ» همراه شد، راهی قم شد و جریان فکری تازهای در فلسفه اسلامی و تفسیر قرآن پدید آورد.
او در قم با تأکید بر تفسیر قرآن به قرآن سبک تفسیری بینظیری بنا نهاد که بعدها در «المیزان» تجلی یافت.
روش تفسیری علامه؛ براساس قرآن، عقل، فلسفه و روایت:
استاد حقیقی در تشریح روش علامه در المیزان گفتند:
ابتدا واژگان و ساختار آیات بررسی میشود.
سپس تحلیل عقلی و فلسفی ارائه میگردد.
روایات مرتبط آورده میشود.
و در پایان علامه با عبارت «والله العالم» نهایت تواضع علمی را نشان میدهد.
در جلسه همچنین به تأیید دانشمندان مصری اشاره شد که المیزان را تفسیری نوین، متقن، علمی و دور از تعصب مذهبی معرفی کردهاند.
شاگردان مکتب علامه
استاد حقیقی به شمار بزرگی از اندیشمندان تربیتیافته در مکتب علامه اشاره کردند؛ از جمله:
شهید مطهری، شهید بهشتی، امام موسی صدر، آیتالله جوادی آملی، آیتالله حسنزاده آملی، آیتالله مکارم شیرازی، آیتالله مصباح یزدی، آیتالله سبحانی، مقام معظم رهبری و دیگر بزرگان.
کرامات، حالات عرفانی و سلوک معنوی علامه:
روایاتی از حالات معنوی علامه نقل شد؛ از ماجرای مکاشفه در نجف و دیدار معنوی با «شاهحسین ولی» تا توصیههای استاد سید علی قاضی درباره بیاعتنایی به حالات مکاشفهگونه و تمرکز بر مراقبه و بندگی.
استاد حقیقی تأکید کردند که از نگاه علامه، رساندن انسان به عجز حقیقی، مسیر گشایشهای الهی است.
آخرین توصیههای علامه؛ توجه و مراقبه:
در پایان جلسه، نقل معروف آیتالله ابراهیم امینی درباره آخرین روزهای عمر علامه بیان شد.
علامه در پاسخ به پرسشی درباره حضور قلب در نماز، تنها یک جمله فرمودند:
«توجه، توجه، توجه…
و مراقبه، مراقبه، مراقبه…»
ایشان در ۲۴ آبان ۱۳۶۰ در قم به لقاءالله پیوست و پیکر مطهرشان در کنار حرم حضرت معصومه(س) آرام گرفت.
معرفی آثار و کتابهای علامه طباطبایی:
در بخش تکمیلی نشست، استاد حقیقی به معرفی اجمالی آثار علامه پرداختند:
۱. تفسیر المیزان:
شاهکار علمی علامه و مهمترین اثر تفسیری شیعه در دوران معاصر.
این تفسیر بر پایه قرآن به قرآن نوشته شده و در کنار تحلیل روایی، فلسفی و تاریخی، مباحث عمیق اجتماعی و اعتقادی را نیز مطرح میکند.
۲. بدایة الحکمة و نهایة الحکمة:
دو کتاب پایهای در فلسفه اسلامی.
«بدایه» برای آغاز فلسفهخوانی و «نهایه» برای سطح عالی فلسفه تدوین شد.
این دو کتاب امروز در حوزههای علمیه جایگاه محوری دارند و نسلهای متعددی با آنها پرورش یافتهاند.
۳. اصول فلسفه و روش رئالیسم:
اثر مهم علامه در نقد مکاتب مختلف غربی و دفاع از واقعگرایی فلسفی.
با پاورقیهای شهید مطهری، این کتاب به اثری بیبدیل در حوزه فلسفه اسلامی–معاصر تبدیل شد و پایهگذار جریان فکری «فلسفه تطبیقی» در ایران است.
۴. شیعه در اسلام:
کتابی علمی، روشن و منصفانه درباره تاریخ، اعتقادات و منابع شیعه؛
این کتاب با قلمی دقیق و بهدور از تعصب، معرفی شفاف و نظاممند از مذهب تشیع ارائه میدهد و به زبانهای مختلف ترجمه شده است.
۵. رسائل و تعلیقات فلسفی:
شامل آثار تخصصی علامه در موضوعات مختلف فلسفه، اسفار، عرفان نظری و مباحث دقیق حکمت متعالیه.
این مجموعه بیشتر برای پژوهشگران و طلاب سطح عالی قابل استفاده است.
۶. پرتوی از قرآن:
مجموعهای از مباحث تفسیری علامه در قالب گفتارهای کوتاه و قابلفهمتر نسبت به المیزان.
۷. نامهها، یادداشتها و مکاتبات عرفانی: نوشتههایی که عمق سلوک معنوی علامه را نشان میدهد
