پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

كتاب ۲۳ سال اثر علي دشتي، يكي از آثار جنجالي و منتقدانه در حوزه تاريخ اسلام و شخصيت پيامبر اسلام (ص) است كه با نگاهي عقل‌گرايانه و شكاكانه به تحليل رخدادهاي زندگي پيامبر مي‌پردازد. اين اثر، با ادعاي نقد تاريخي و تحليلي، در برخي موارد موجب ترديد و شبهه در باورهاي ديني مخاطب مي‌شود. از اين‌رو، بررسي علمي، منصفانه و روشمند اين كتاب ضروري مي‌نمايد تا مرز ميان نقد سازنده و تخريب اعتقادات ديني روشن گردد. اين پژوهش با هدف تحليل محتوايي و ارزيابي انتقادي ديدگاه‌هاي مطرح‌شده در كتاب ۲۳ سال، درصدد است تا ميزان تطابق يا تعارض آن با منابع معتبر تاريخي و مباني كلامي اسلام را بررسي كند. همچنين، تلاش مي‌شود تا ريشه‌هاي فكري نويسنده و تأثير جريان‌هاي روشنفكري غرب‌زده بر تحليل‌هاي وي واكاوي گردد. ضرورت اين تحقيق از آن‌جا ناشي مي‌شود كه كتاب مذكور، با وجود ضعف‌هاي روش‌شناختي متعدد، همچنان در فضاي روشنفكري فارسي‌زبان تأثيرگذار است و بررسي نقادانه آن مي‌تواند زمينه‌اي براي تقويت بنيان‌هاي فكري مخاطبان و پاسخ‌گويي به شبهات باشد. نتايج اين پژوهش نشان مي‌دهد كه دشتي در بسياري از تحليل‌هاي خود دچار خلط ميان گزارش تاريخي و تفسير شخصي شده و در موارد متعددي با چشم‌پوشي از شواهد مستند، به قضاوت‌هاي يك‌سويه و غيرمنصفانه روي آورده است. همچنين، ضعف در استناد به منابع معتبر اسلامي، روش‌ تحليل گزينشي، و نگاه تقليل‌گرايانه به پيامبري، از جمله آسيب‌هاي اصلي اين اثر به شمار مي‌رود. كه اين مقاله مي‌كوشد تا به روش نقد كلامي-تاريخي و نقد روش‌شناختي ضمن آشكار ساختن اين نقاط ضعف، الگوي مناسبي براي نقد علمي آثار مشابه ارائه دهد.