پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

اين پژوهش با روش توصيفي- تحليلي و با هدف تبيين جايگاه قاعده فقهي لاضرر در حفاظت از محيط زيست، به بررسي نظام‌مند مباني اسلامي و مصاديق كاربردي اين قاعده مي‌پردازد. مطالعه حاضر در سه فصل سازماندهي شده است: فصل اول به كليات و مفاهيم پايه اختصاص دارد. در فصل دوم، كاربرد قاعده لاضرر در حفاظت از عناصر طبيعت (هوا، آب و خاك) تحليل شده است. يافته‌ها نشان مي‌دهد كه اين قاعده مي‌تواند مبناي فقهي مناسبي براي ممنوعيت آلودگي هوا، اسراف و آلوده‌سازي منابع آبي، و بهره‌برداري نادرست از خاك باشد. فصل سوم به بررسي نقش قاعده لاضرر در حمايت از جانداران پرداخته است. در اين بخش، حمايت از حقوق انساني در مواجهه با تخريب محيط زيست، منع آزار حيوانات و حفاظت از نباتات مورد تحليل قرار گرفته است. نتايج پژوهش بيانگر آن است كه قاعده لاضرر با محوريت منع ضرر فردي و اجتماعي، چارچوبي جامع براي سياست‌گذاري‌هاي زيست‌محيطي ارائه مي‌دهد. اين قاعده نه‌تنها ضمانت‌ اجرايي براي حفظ محيط زيست فراهم مي‌كند، بلكه مسئوليت‌هاي مدني و كيفري ناشي از تخريب محيط زيست را نيز تبيين مي‌نمايد. يافته‌هاي اين تحقيق نشان مي‌دهد كه فقه اسلامي با تكيه بر قاعده لاضرر، ظرفيت بالايي براي پاسخگويي به چالش‌هاي معاصر زيست‌محيطي دارد و مي‌تواند مبناي مناسبي براي قانون‌گذاري در كشورهاي اسلامي باشد. اين پژوهش راه را براي مطالعات بعدي در زمينه تطبيق اين قاعده با مسائل نوظهور زيست‌محيطي هموار مي‌سازد.