به همت و اجرای مدرسه علمیه فاطمیه(سلاماللهعلیها)نجفآباد سمینار علمی«جریانشناسی فرقههای انحرافی فعال»با حضور استاد حامد نیازی درسالن اجتماعات حوزه برادران جامعه الامام المنتظر برگزار شد.
این برنامه با هدف افزایش آگاهی و بصیرت مخاطبان نسبت به جریانهای انحرافی و فرقههای فعال، شیوههای جذب و نفوذ آنان و ضرورت شناخت واقعیت میدان طراحی و اجرا شد و در کنار برگزاری نشست،نمایشگاهی از پوسترها و کتابهای تخصصی مرتبط با فرقهها و جریانهای انحرافی نیز در معرض دید شرکتکنندگان قرار گرفت.
در این نشست، استاد با تأکید بر اینکه شناخت جریانهای انحرافی نیازمند حضور در میدان،رصد مستمر و عبور از مرحله آشنایی اولیه است،بر ضرورت استمرار این برنامهها و برگزاری جلسات تکمیلی تأکید کرد.ایشان گستردگی تهاجم فرهنگی و اعتقادی را یکی از واقعیتهای مهم امروز دانست و ضمن پذیرش وجود برخی ضعفها و کاستیهای داخلی، خاطرنشان کرد که نباید همه مشکلات را صرفاً ناشی از عملکرد نهادهای داخلی دانست؛چرا که حجم فعالیت جریانهای فرهنگی، فرقهای و شبهمعنوی بسیار گسترده است و از مسیرهای مختلف جامعه را تحت تأثیر قرار میدهد.
یکی از محورهای مهم سخنان، تبیین تلاش برای ایجاد نوعی «دین جهانی»و جایگزین کردن چارچوبهای جدید به جای ادیان و نظامهای اعتقادی موجود بود.سخنران با اشاره به روند سکولاریزه شدن دین و تلاش برای خارج کردن دین از عرصه تربیت،معرفت و زندگی اجتماعی،این مسئله را یکی از چالشهای مهم آینده بشر دانست و در ادامه نسبت به برخی تحولات پیشرو در حوزه فناوری، هوش مصنوعی، انساننماها،لذتگرایی و انزوای اجتماعی هشدار داد و تأکید کرد که تغییر سبک زندگی و روابط انسانی میتواند در آینده، خانواده و ارتباطات اجتماعی را با چالشهای جدی مواجه کند.
در ادامه،جایگاه جریانهای شبهمعنوی در فرایند دینزدایی مورد توجه قرار گرفت. بر اساس مباحث مطرحشده،هزاران جریان شبهمعنوی در جهان فعال هستند که بسیاری از آنها با ارائه احساس آرامش، معنویت و ارتباط با خدا،اما بدون پذیرش الزامات و چارچوبهای شریعت،برای مخاطبان جذابیت ایجاد میکنند.همچنین بیان شد که برخی از این جریانها با استفاده از واژگان،عناوین و نمادهای دینی تلاش میکنند اعتماد مخاطب را جلب کنند؛ازاینرو صرف استفاده از عنوانهایی مانند جوشن کبیر،زیارت عاشورا،مثنوی و دیگر مفاهیم دینی نمیتواند نشانه اصالت محتوای ارائهشده باشد و لازم است مبانی و محتوای واقعی آنها مورد بررسی قرار گیرد.
استاد نیازی با اشاره به نمونههایی از فعالیت جریانهای انحرافی در قالب ورزش،یوگا،هنر،موسیقی، کتابخوانی،جلسات خانگی،فعالیتهای اجتماعی،درمان و حتی برخی برنامههای فرهنگی و مذهبی،تأکید کرد که جریانهای امروز الزاماً با عنوان صریح فرقهای وارد جامعه نمیشوند،بلکه ممکن است از پوششهای جذاب و مورد پذیرش عمومی برای جذب و شبکهسازی استفاده کنند.در همین راستا،نسبت به استفاده از نمادهای انحرافی در پوشاک،محصولات فرهنگی و فضای شهری و همچنین تأثیر تدریجی آنها بر ذهن نوجوانان و جوانان هشدار داده شد.
بخش مهم دیگری از نشست به روشهای جذب و تغییر ذهن مخاطبان اختصاص داشت. سخنران توضیح داد که جریانهای فرقهای معمولاً از دو مسیر عاطفی و استدلالی برای جذب افراد استفاده میکنند؛ابتدا با ایجاد صمیمیت، آرامش،محبت و احساس تعلق،ارتباط عاطفی فرد با گروه را شکل میدهند و سپس با ارائه گزارهها و استدلالهای خاص،ذهن او را به تدریج تغییر میدهند. به همین دلیل،تغییر ذهن یکی از مهمترین ابزارهای جریانهای فرقهای عنوان شد؛تغییری که ممکن است به صورت تدریجی انجام شود و فرد بدون آنکه متوجه باشد،نگرش او نسبت به دین، خانواده، جامعه و ارزشها تغییر کند.
در این زمینه، تأثیر برخی جریانهای فرهنگی و موسیقیایی بر نسل نوجوان و جوان،بهویژه جریان کیپاپ،مورد اشاره قرار گرفت و بر ضرورت تحلیل دقیق متن، موسیقی،تصاویر و پیامهای منتقلشده در محصولات فرهنگی تأکید شد. همچنین با اشاره به نمونههایی از پیامدهای خطرناک تغییر تدریجی باورها، بیان شد که در صورت غفلت از این فرایند، تغییرات فکری میتواند در نهایت به رفتارهای افراطی و آسیبهای اجتماعی منجر شود.
برای تبیین این موضوع، از نمونههای واقعی و نیز تشبیه «تخم افعی در میان لانه پرندگان» استفاده شد تا ضرورت هوشیاری در برابر نفوذ تدریجی جریانهای انحرافی روشن شود.
در بخش معرفی جریانهای مشخص، موضوع بهائیت از محورهای مهم نشست بود. سخنران ضمن اشاره به سابقه تاریخی این جریان و گستردگی فعالیت آن در کشورهای مختلف، بر سازمانیافتگی، برنامهریزی منطقهای و استفاده از ظرفیتهای مختلف اجتماعی برای تبلیغ تأکید کرد و با توجه به سابقه فعالیت بهائیت در نجفآباد، ضرورت شناخت دقیق پیشینه و شیوههای فعالیت این جریان در منطقه را یادآور شد. همچنین جریان زرتشتیگری و برخی شیوههای شبههافکنی در فضای مجازی، بهویژه برای مخاطبان نوجوان، مورد بررسی قرار گرفت و بر ضرورت پاسخگویی علمی و مستند به شبهات تاریخی و اعتقادی تأکید شد.
در ادامه، موضوع آتئیسم و خدا ناباوری نیز مطرح شد و میان الحاد هیجانی و الحاد علمی تفکیک صورت گرفت. سخنران توضیح داد که گاهی تجربههای تلخ، ناکامیها، فقدان عزیزان یا شکست در برخی مراحل زندگی میتواند زمینهساز شکلگیری واکنشهای هیجانی نسبت به خدا و دین شود و از این رو شناخت زمینههای فکری و روانی گرایش افراد به این جریانها، در کنار پاسخگویی علمی، اهمیت ویژهای دارد.
در پایان، بر این نکته تأکید شد که مقابله با جریانهای انحرافی صرفاً با شناسایی نام فرقهها امکانپذیر نیست، بلکه باید روشهای جذب، نفوذ، شبکهسازی، جریانسازی و تغییر ذهن آنان نیز شناخته شود. ازاینرو، برگزاری جلسات تخصصی و تکمیلی، افزایش سواد فرقهشناسی طلاب و فعالان فرهنگی، تقویت مطالبهگری و رصد مستمر فضای فرهنگی و اعتقادی جامعه از مهمترین ضرورتهای مطرحشده در این نشست بود. همچنین از شرکتکنندگان خواسته شد ضمن مراقبت از خود و خانواده، نسبت به تحولات فکری و فرهنگی پیرامون خود حساس باشند و با همکاری مجموعههای فرهنگی، حوزوی و آموزشی، زمینه استمرار چنین برنامههایی را فراهم کنند.
