پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

احترام به والدين، ستون استوار نظام خانواده و از محكم‌‌ترين فرامين الهي است. در مقابل، نافرماني و طغيان فرزندان به‌عنوان آفتي ويرانگر، پيوندهاي خانوادگي و بنيان جامعه را متزلزل مي‌سازد. امروزه اين پديده، به يكي از چالش‌هاي جدي اجتماعي و خانوادگي تبديل شده كه بازشناسي ريشه‌ها و ارائه‌ي راهكارهاي اصيل براي مقابله با آن را ضروري مي‌نمايد. مسئله‌ي اصلي اين تحقيق بررسي عوامل بنيادين نافرماني فرزندان از ديدگاه آيات قرآن كريم و روايات معصومين(عليهم السلام) و راهكارهاي فردي و اجتماعي براي پيشگيري و درمان اين پديده بود. اين پژوهش با روش توصيفي-تحليلي و با اتكا به منابع كتابخانه‌اي و استناد به متون ديني (آيات و روايات)، به واكاوي موضوع پرداخته است. يافته‌ها حاكي از آن است كه پديده‌ي نافرماني، ريشه در مجموعه‌اي پيچيده از عوامل دارد كه در پنج دسته‎ي كليدي قابل تفكيك است:۱.عوامل اعتقادي مانند ضعف ايمان به توحيد، معاد و نبوت، و فقدان تقوا و توكل.۲.عوامل تربيتي شامل شيوه‌هاي نادرست تربيتي، عدم ايجاد ارتباط مؤثر و ناديده گرفتن نيازهاي عاطفي و رواني فرزندان. ۳.عوامل اخلاقي هم‌چون تسلط هواهاي نفساني و فقدان خودسازي در والدين و فرزندان.۴.عوامل اجتماعي مانند معاشرت با دوستان ناباب، ضعف نظارت اجتماعي و كمرنگ شدن فرهنگ امر به معروف و نهي از منكر. ۵.عوامل اقتصادي از جمله بي‌توجهي به عدالت در تقسيم ارث و اموال و عدم تأمين مناسب نيازهاي مادي. پژوهش حاضر، راهكارها را در دو سطح فردي و اجتماعي ارائه مي‌نمايد: ۱.در سطح فردي و خانوادگي: دعا براي فرزند صالح، خودسازي و اصلاح رفتار والدين، تقويت ايمان و فضاي معنوي در خانواده، توجه هوشمندانه به نيازهاي عاطفي، اعتباربخشي به نظرات فرزندان، گزينش دوستان شايسته و آموزش مهارت‌هاي زندگي. ۲. در سطح اجتماعي و فرهنگي: ترويج و نهادينه‌سازي فرهنگ «احسان به والدين» در گستره‌ي جامعه، احياي مسئوليت همگاني امر به معروف و نهي از منكر، تقويت نظام خويشاوندي و مسئوليت‌پذيري نهادهاي ديني و آموزشي در تربيت نسل. اين تحقيق نشان مي‌دهد كه مقابله با نافرماني فرزندان، تنها با نگاهي يك‌بعدي ممكن نيست و نيازمند حركتي جامع و نظام‌مند است. با بهره‌گيري از آموزه‌هاي ناب ديني و اجراي راهكارهاي تركيبي فردي-اجتماعي، مي‌توان كانون خانواده را از اين گرداب مصون داشت، روابط نسلي را بر اساس كرامت و مهر استوار كرد و گامي بلند در جهت ساختن جامعه‌اي متعالي و دور از اين آسيب برداشت. كليد واژه‌گان: قرآن و روايات، نافرماني فرزندان، خانواده، عوامل نافرماني، راهكارهاي تربيتي، والدين.