پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

شبيه‌سازي انسان، از جمله مباحث ميان‌رشته‌اي و پيچيده در حوزه‌هاي فلسفه اخلاق، زيست‌فناوري و حقوق است كه از اواخر قرن بيستم تاكنون، با چالش‌هاي گسترده‌اي در ساحت نظري و عملي همراه بوده است. مخالفان شبيه‌سازي انسان، اغلب با توجه به استدلال‌هاي اخلاقي و انساني، شبيه‌سازي را تهديدي براي كرامت ذاتي بشر، بنيان‌هاي اجتماعي و هويت فردي تلقي مي‌كنند. بنابر ديدگاه آنان، شبيه‌سازي موجب ابزاري‌سازي انسان و تضعيف اصل كرامت و يكتايي او مـي‌شـود و ساختارهاي رواني، خانوادگي و اجتماعي را مي‌تواند دچار آشفتگي نمايد. به اعتقادشان، فرد شبيه‌سازي‌شده با آگاهي از منشأ مصنوعي خود، در معرض بحران هويت و ازخودبيگانگي قرار خواهد گرفت. تحليل انتقادي اين دلايل، نشان مـي‌دهـد كه بنيان بسياري از اين استدلال‌ها بر پيش‌فرض‌هايي غيرقابل‌توجيه يا غيرتجربي استوار است. اول، كرامت انساني مفهومي ذاتي و غيرقابل‌انتزاع است كه از نحوه‌ي تولد يا منشأ بيولوژيكي انسان تأثير نمي‌پذيرد. ازاين‌رو، تولد از طريق شبيه‌سازي، لزوماً ناقض شأن اخلاقي فرد نخواهد بود. دوم، نگراني‌هاي مربوط به هويت و يكتايي، عمدتاً ناشي از تقليل شخصيت انسان به داده‌هاي ژنتيكي است، درحالي‌كه هويت انساني پديده‌اي چندبعدي بوده و عوامل تجربي، فرهنگي و روان‌شناختي در شكل‌گيري آن نقشي تعيين‌كننده دارند. سوم، از ديدگاه اخلاق پژوهش، ممنوعيت مطلق شبيه‌سازي مي‌تواند مانعي براي پيشرفت علوم زيستي و شناختي تلقي شده و با اصول علمي در تعارض قرار گيرد. در نتيجه، نقد منصفانه‌ي دلايل اخلاقي مخالفان شبيه‌سازي نشان مـي‌دهـد كه اتخاذ رويكردي متعادل و مبتني بر اخلاق مسئولانه، به‌جاي منع كامل، مي‌تواند زمينه‌ساز بهره‌گيري از ظرفيت‌هاي نوين علمي در جهت ارتقاي معرفت و بهبود كيفيت زندگي انسان باشد. كليدواژگان: فلسفه اخلاق، شبيه‌سازي انسان، نقض، اخلاق، عدم ايمني، غيرطبيعي، سقط جنين.