پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

چكيده قصّه‌هاي قرآني به‌مثابه يكي از مهم‌ترين ابزارهاي هدايتي قرآن كريم، نقش بنياديني در شكل‌دهي به باورها، ارزش‌ها و تحوّلات فرهنگي و اجتماعي جوامع انساني ايفا مي‌كنند. در اين ميان، قصّه حضرت موسي(عليه‌السلام) با تكرار گسترده و تنوع موقعيت‌هاي روايي، واجد ظرفيت‌هاي عميقي براي تحليل تحوّلات فرهنگي و اجتماعي است. مسئله اصلي اين پژوهش آن است كه قصّه حضرت موسي(عليه‌السلام) چه كاركردهايي در فرآيند تحوّل فرهنگي و اجتماعي جوامع انساني دارد و اين كاركردها چگونه در بسترهاي تاريخي و معاصر قابل بازخواني و بهره‌برداري‌اند. هدف پژوهش تبيين ابعاد تربيتي، فرهنگي و اجتماعي اين قصّه و استخراج الگوهاي تحوّل‌آفرين آن براي جامعه اسلامي، به‌ويژه جامعه ايراني معاصر است. ضرورت انجام تحقيق نيز از آن‌روست كه با وجود مطالعات تفسيري فراوان درباره اين قصّه، تحليل منسجم و كاربردمحور آن در حوزه تحوّلات فرهنگي و اجتماعي، به‌ويژه در پيوند با انقلاب اسلامي، كمتر مورد توجه قرار گرفته است. اين پژوهش با روش توصيفي ـ تحليلي و با بهره‌گيري از منابع تفسيري معتبر شيعه و اهل‌سنت، آثار تاريخي ـ اجتماعي و مطالعات معاصر انجام شده است. داده‌ها از طريق تحليل آيات مرتبط با قصّه حضرت موسي(عليه‌السلام) و بررسي تطبيقي ديدگاه مفسران و انديشمندان مسلمان گردآوري و تحليل شده‌اند. يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد كه قصّه حضرت موسي(عليه‌السلام) داراي كاركردهايي چون تقويت توحيد و ايمان اجتماعي، مبارزه با طاغوت و نظام‌هاي سلطه، احياي كرامت مستضعفان، شكل‌دهي به هويت جمعي مؤمنان و ايجاد زمينه‌هاي عدالت‌خواهي و مقاومت فرهنگي است. نتيجه‌گيري پژوهش حاكي از آن است كه اين قصّه الگويي فرازماني و كارآمد براي تحوّل فرهنگي و اجتماعي ارائه مي‌دهد و مي‌تواند به‌عنوان منبعي راهبردي در سياست‌گذاري فرهنگي، آموزش ديني و بازتوليد گفتمان مقاومت در جامعه اسلامي معاصر مورد استفاده قرار گيرد. واژگان كليدي: قصّه، موسي(عليه‌السلام)، تحوّل فرهنگي، تحوّل اجتماعي.