پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

در قرآن كريم، «قسم» به‌عنوان يك ابزار بلاغي و تأكيدي براي اثربخشي بيشتر در انتقال پيام‌هاي الهي به‌كاررفته است. در ساختار قسم قرآني، دو ركن اصلي وجود دارد: مقسَم به (چيزي كه به آن قسم‌خورده مي‌شود) مانند پديده‌هاي طبيعي (خورشيد، ماه، ستارگان)، مكان‌هاي مقدس (كعبه) يا زمان‌هاي ويژه (عصر). مقسَم له (آن چه براي آن قسم ياد شده است) كه معمولاً حقايق مهم اعتقادي، اخلاقي يا معادشناسي را شامل مي‌شود. قسم‌هاي قرآن براي جلب‌توجه مخاطب به اهميت «مقسَم له» و ايجاد باورپذيري بيشتر است. در بسياري موارد، «مقسَم به» نماد يا نشانه‌اي از «مقسَم له» است. خداوند با انتخاب پديده‌هاي باشكوه طبيعي به‌عنوان «مقسَم به»، انسان را به تفكر در هستي و درك عظمت آفريننده و پيام‌هاي الهي سوق مي‌دهد. ضرورت انجام اين پايان نامه اين است كه؛ ساختار‌هاي قسم در قرآن كريم از پيچيده‌ترين و پرمعناترين جلوه‌هاي زبان وحي است؛ زيرا خداوند در آيات بسياري به عناصر طبيعي، پديده‌هاي تاريخي و حقايق وجودي قسم ياد كرده است. فهم دقيق رابطه ميان مقسم‌به (آنچه به آن قسم خورده مي‌شود) و مقسم‌له (مقصود قسم) نقش مهمي در تفسير صحيح آيات، كشف پيام‌هاي الهي و تشخيص ارتباط مفهومي ميان عالم خلقت و عالم معنا دارد. با وجود پژوهش‌هاي پراكنده در اين زمينه، تاكنون بررسي جامع و نظام‌مند از منظر معناشناسي و بلاغت درباره‌ي رابطه اين دو مؤلفه در قرآن انجام نشده است؛ ازاين‌رو، انجام چنين تحليلي ضرورت علمي و قرآني دارد.هدف اصلي اين پژوهش، تبيين و طبقه‌بندي روابط معنايي و بلاغي ميان مقسم‌له و مقسم‌به در آيات قرآن است؛ به گونه‌اي كه بتوان از رهگذر آن، منطق قسم‌هاي قرآني، پيوند بين زبان وحي و حقيقت وجود، و شيوه تأكيد الهي بر موضوعات بنيادين ايمان را روشن ساخت. اهداف فرعي شامل:شناسايي انواع ساختار‌هاي قسم (طبيعي، تاريخي، ارزشي، وجودي)،تحليل كاركرد بلاغي قسم در تأكيد و اقناع مخاطب،كشف ارتباط مفهومي بين موضوع قسم و نتيجه آن در سطح كلان متن قرآني