پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

چكيده حفظ اموال عمومي در منابع اسلامي از جايگاه ويژه‌اي برخوردار است و مي‌توان آن را يكي از اركان تحقق عدالت اجتماعي و مهم‌ترين شاخص‌هاي اخلاق حرفه‌اي در فرهنگ ديني به شمار آورد. بيت‌المال و ثروت‌هاي عمومي به مثابه امانت الهي در اختيار جامعه و حاكمان قرار گرفته و هرگونه تصرف غيرمجاز در آن، خيانت در امانت و زمينه‌ساز فرسايش اعتماد عمومي و گسست پيوند اجتماعي است. از اين رو، شناسايي راهكارهاي صيانت از اموال عمومي بر پايه قرآن كريم و روايات معصومين(ع) ضرورتي انكارناپذير براي جوامع اسلامي به شمار مي‌رود.پژوهش حاضر با بهره‌گيري از روش كتابخانه‌اي و رويكرد تحليلي-توصيفي، متون قرآني و جوامع روايي را مورد واكاوي قرار داده و به اين نتيجه دست يافته است كه راهبردهاي ديني در اين حوزه در دو ساحت فردي و اجتماعي قابل دسته‌بندي است.در ساحت فردي، مؤلفه‌هاي اعتقادي و اخلاقي همچون باور به مالكيت حقيقي خداوند، اعتقاد به امانت بودن اموال عمومي، ايمان به حسابرسي دقيق الهي، تقواي مالي، قناعت، وجدان كاري و پرهيز از رشوه و اشرافي‌گري به عنوان مهم‌ترين بازدارنده‌هاي دروني عمل مي‌كنند.در ساحت اجتماعي، سه محور اصلي قابل شناسايي است: نظارت همگاني با تأكيد بر امر به معروف و نهي از منكر، سازوكار حقوقي و كيفري شامل اجراي حدود و تعزيرات بازدارنده، و سازوكار فرهنگي-ترويجي مبتني بر آموزش همگاني و ترويج سيره عادلانه پيشوايان دين در تعامل با بيت‌المال. نتيجه اينكه راهكارهاي فردي و اجتماعي در نظام ديني نه در تقابل، كه در تعاملي هم‌افزا معنا مي‌يابند. تقواي فردي، كارآمدي نظارت عمومي را تضمين كرده و نظارت عمومي نيز از رياكاري و انحراف در پوشش تقوا پيشگيري مي‌نمايد. تحقق صيانت پايدار از بيت‌المال، نيازمند پيوند ناگسستني ميان بازدارنده‌هاي اعتقادي-اخلاقي در سطح فردي و ساختارهاي نظارتي-حقوقي در سطح اجتماعي است.