پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

چكيده قرآن كريم به عنوان منبع اصلي و جامع‌ترين كتاب هدايت ‌بخش در اسلام و اساس نظام تعليم و تربيت اسلامي است كه با تركيبي از عقلانيت، اخلاق و معنويت، كامل‌ترين نظام تربيتي را ارائه مي‌دهد و همواره بر پرورش تفكر و تعقل تأكيد ويژه‌اي داشته است. در آيات متعددي انسان‌ها را به تدبر، تعقل و انديشيدن در آيات الهي دعوت مي‌كند و تفكر را مايه رشد و هدايت انسان مي‌داند. از سوي ديگر يكي از رويكردهاي نوين در آموزش، برنامه فلسفه براي كودكان است كه به آموزش مهارت‌هاي تفكر (به ويژه تفكر نقادانه) به كودكان و نوجوانان مي‎پردازد و در واقع تلاشي عملي در جهت بازگرداندن تفكر به نظام آموزشي و احياي تأمل محوري – به جاي حافظه محوري- در مدارس است كه اصلي‌ترين هدفش پرورش قوه تفكر نقاد، خلاق و مراقبه‌اي و رسيدن به تفكر مستقل در داوري‌ها و قضاوت‌ها مي‌باشد. يافته‌هاي پژوهش حاضر حاكي از وجود تشابهات قابل توجهي بين اين دو نظام تربيتي وجود دارد كه از آن جمله مي‌توان به تأكيد مشترك بر پرورش قوه تفكر و تعقل در فراگيران، جايگزيني رويكرد تأمل محور به جاي الگوهاي حافظه محور، بهره‌‌گيري از روش‌هاي فعّال مانند داستان گويي و الگوسازي، تأكيد بر پرسشگري و حقيقت جويي به عنوان محور يادگيري، اشاره كرد. علاوه بر نقاط اشتراك، تفاوت‌هاي بنيادين نيز ميان دو ديدگاه وجود دارد كه مي‌توان به مواردي مثل اينكه در نظام تربيتي قرآن كريم، محتوا و روش به صورت يكپارچه و غيرقابل تفكيك مطرح مي‌شوند، در حالي كه در برنامه فلسفه براي كودكان بر روش محوري تأكيد ويژه‌اي وجود دارد. منبع شناسي معرفتي در قرآن كريم علاوه بر عقل و تجربه، وحي الهي را نيز شامل مي‌شود كه اين بُعد در برنامه فلسفه براي كودكان مورد توجه قرار نگرفته است. اگرچه هر دو نظام تربيتي بر تفكر محوري تأكيد دارند؛ امّا دامنه و عمق مفهوم تفكر در قرآن كريم به مراتب گسترده‌تر و شامل ابعاد معنوي و متعالي نيز مي‌شود. البته لازم به ذكر است كه علي‌رغم تفاوت‌هاي فلسفي، امكان بهره‌گيري سازنده از روش‌هاي فعّال برنامه فلسفه براي كودكان در چهارچوب ارزش‌هاي قرآن كريم وجود دارد، مشروط بر اينكه مباني معرفت شناختي و انسان شناختي قرآن كريم به دقت مورد توجه قرار گيرد.