پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

چكيده اين پژوهش به بررسي آثار تربيتي عبادات مبتني بر خوف (ترس از خدا) و رجا (اميد به رحمت الهي) از منظر آيات قرآن كريم و روايات معصومين (ع) مي‌پردازد. خوف و رجا، به‌عنوان دو نيروي فطري در وجود انسان، نقش كليدي در هدايت رفتارهاي اختياري و انجام عبادات ايفا مي‌كنند. اين مطالعه با هدف ارائه دسته‌بندي جامعي از عبادات مبتني بر اين دو حالت روحي خوف و رجا، تبيين آثار تربيتي آن‌ها در ابعاد فردي (روان‌شناختي و اخلاقي) و اجتماعي (تقويت انسجام اجتماعي و كاهش انحرافات)، و نقد ديدگاه‌هاي انحرافي معاصر در مورد اين مسئله انجام شده است. روش تحقيق، تلفيقي از روش‌هاي توصيفي (براي تعريف مفاهيم)، تحليلي (براي بررسي آثار تربيتي)، و نقلي (براي استناد به آيات و روايات) است و داده‌ها از منابع كتابخانه‌اي گردآوري شده‌اند. نتايج نشان مي‌دهد كه عبادات مبتني بر خوف، مانند پرهيز از گناه، تقويت تقوا، و ايجاد حالت مراقبه، جهاد و جلوگيري از انجراف از دين و طغيانگري و هوا پرستي و عبادات مبتني بر رجا، مانند جهاد، انفاق، و توبه، تسريع در امور خير و عبادات شبانه آثار تربيتي متعددي دارند كه به تعادل روحي، تقويت ايمان، و ارتقاي اخلاقي و رشد جامعه و موفقيت هاي اجتماعي كمك مي‌كنند. همچنين، نقد ديدگاه‌هاي انحرافي، مانند تأكيد يك‌جانبه بر رجا يا نفي خوف، به اصلاح باورهاي ديني و پيشگيري از گمراهي كمك مي‌كند.