پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

معاملات اموري گسترده هستند كه زندگي بشر با آنها آميخته شده است يكي از مباحثي كه بخش عظيمي از كتب فقهي را به خود اختصاص داده است بحث شروط عقد مي باشد كه بر دوقسم است:شرط ابتدايي و شرط ضمن عقد. تحقيق حاضر با رويكرد توصيفي-تحليلي ، به بررسي مفهوم«شرط ابتدايي» در معاملات از منظر دو فقيه بزرگ، شيخ مرتضي انصاري و سيد محمد كاظم يزدي مي بردازد كه در مورد لازم الوفاء بودن يا نبودن آن در ميان فقها اختلاف نظر وجود دارد. هدف اصلي تحقيق تبيين ديدگاه هاي اين دو عالم برجسته و در خصوص ماهيت و احكام شرط ابتدايي و مقايسه تطبيقي نظرات ايشان است. نتايج بژوهش نشان مي دهد كه هر دو فقيه، مفهوم شرط را به معناي «الزام و التزام» مي دانند. با اين تفاوت كه شيخ انصاري « شرط» را داراي دو معناي اصطلاحي مجزا مي داند در حالي كه سيد يزدي معتقد است شرط تنها يك معنا، يعني همان الزام و التزام ،دارد و معناي دومي كه شيخ انصاري مطرح كرده نيز در نهايت به همين مفهوم برمي گردد. مخالفان وفاي به شرط ابتدايي، تنها شروط ضمن عقد را به معناي حقيقي كلمه شرط مي دانند، در حالي كه موافقان حجيت شرط ابتدايي، شرط را به معناي مطلق الزام و التزام تفسير مي كنند. علاوه بر اين تحليل ها نشان مي دهد كه سيد يزدي براي شرط ابتدايي هم حكم تكليفي قائل است هم حكم وضعي و معتقد است اين شرط داراي اثرات وضعي و تكليفي مي باشد. اين تحقيق با روشن ساختن ابعاد مختلف اين مبحث مهم فقهي، گامي در جهت تعميق فهم از مباني شروط در فقه اماميه برداشته است.