پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

آموزه‌هاي اهل‌بيت(ع) نقش تعيين‌كننده‌اي در تبيين اصول اعتقادي، اخلاقي و تربيتي اسلام دارند و به ويژه در موضوعات جبر، تفويض و اختيار انسان، راهنمايي روشن و متعادل ارائه مي‌دهند. اهل‌بيت(ع) با استفاده از قول، فعل و تقرير خود، توانستند برداشت‌هاي نادرست و جريان‌هاي افراطي و تفريطي را شناسايي و اصلاح كنند. آموزه‌هاي ايشان نشان مي‌دهد كه جبر مطلق، عدالت و حكمت خداوند را زير سؤال مي‌برد و تفويض كامل نيز مي‌تواند زمينه بي‌مسئوليتي اخلاقي را ايجاد كند. بر اين اساس، اهل‌بيت(ع) نظريه‌اي ميانه تحت عنوان «امر بين الأمرين» ارائه كردند كه اختيار انساني و مشيت الهي را در يك توازن منطقي و اخلاقي قرار مي‌دهد. اين ديدگاه به انسان مسئوليت اخلاقي مي‌دهد و در عين حال، قدرت و حكمت خداوند را حفظ مي‌كند. اين تحقيق به بررسي مواجهه اهل‌بيت(ع) با مكاتب جبر و تفويض در حوزه‌هاي انديشه و عمل مي‌پردازد و تلاش دارد با تحليل قول، فعل و تقرير ايشان، ديدگاه متعادل اسلامي را آشكار سازد. بررسي‌هاي تاريخي و مفهومي نشان مي‌دهد كه جبرگرايي و تفويض افراطي، هر يك با برداشت نادرست از مشيت و اختيار انسان، موجب انحراف فكري و اخلاقي مي‌شوند و عدالت و حكمت الهي را به چالش مي‌كشند. اهل‌بيت(ع) با استفاده از روش‌هاي علمي، تربيتي و سياسي، نقدي منطقي و متعادل بر اين مكاتب ارائه كردند. آموزه‌هاي اهل‌بيت(ع) نه تنها در تبيين نظري بلكه در تربيت عملي انسان نيز اثرگذار بوده و مسير اصلاح رفتار و رشد اخلاقي و معنوي را روشن مي‌سازد. ايشان با مناظرات علمي، تعليم شاگردان و ارائه راهكارهاي عملي، توانستند جريان‌هاي منحرف فكري را اصلاح و جامعه اسلامي را به ثبات اعتقادي و اخلاقي برسانند. بنابراين، مي‌توان نتيجه گرفت كه دين اسلام با راهنمايي اهل‌بيت(ع) نه جبرگراست و نه تفويض‌گراي مطلق، بلكه مسيري متعادل و آموزنده براي تحقق عدالت و مسئوليت انساني ارائه مي‌دهد.