تبیین سیر تدریجی انگیزه‌ها در تربیت دینی بر اساس نظریات علامه طباطبایی
دوازدهمین ویژه برنامه بزرگداشت علامه طباطبایی با محوریت سیر تدریجی انگیزه‌ها در تربیت دینی با سخنرانی حجت الاسلام و المسلمین مرتضی خواه برگزار شد
به گزارش روابط عمومی ، دوازدهمین ویژه برنامه بزرگداشت علامه طباطبایی با عنوان «نماد عقلانیت و معنویت» (در قالب هفته حکمت و فلسفه) به همت حوزه‌های علمیه رفیعة المصطفی، امام حسن مجتبی (ع)، صالحیه و زهرای اطهر (س) تهران با همکاری مجمع عالی حکمت اسلامی، روز شنبه ۱۶ آبان‌ماه ۱۴۰۵ ساعت ۱۶ به صورت مجازی برگزار شد. در این نشست که دبیری علمی آن را سرکار خانم سمیه کیاهور (دانش‌پژوه سطح ۴ تفسیر تطبیقی و معاون پژوهش مدرسه رفیعه المصطفی) بر عهده داشت، حجت الاسلام والمسلمین مرتضی خواه به موضوع «سیر تدریجی انگیزه‌ها در تربیت دینی فرزندان و دانش‌آموزان بر اساس نظریات علامه طباطبایی» پرداخت.
وی گفت: یکی از چالش‌های اساسی در تربیت دینی، انتخاب انگیزه صحیح برای انجام عبادات است. بسیاری از والدین و مربیان برای تشویق فرزندان به نماز از ترس از جهنم یا شوق به بهشت استفاده می‌کنند، در حالی که این انگیزه‌ها برای برخی افراد کارساز نیست؛ چرا که ممکن است با فردی مواجه شویم که از عذاب نمی‌ترسد یا وعده بهشت برایش جذابیتی ندارد. بنابراین، مسئله اصلی در تربیت دینی این است که انسان با چه انگیزه‌ای به سمت خوبی‌ها حرکت می‌کند.
مدرس و پژوهشگر مبانی فکری علامه طباطبایی اظهار داشت: بر اساس آیه ۲۰ سوره حدید، خدای متعال پیش از بیان پاداش‌ها و عذاب‌های اخروی، حقیقت دنیا را به عنوان بازی، سرگرمی و زینت معرفی می‌کند. این بدان معناست که تا ظرف وجودی انسان از دلبستگی‌های دنیایی خالی نشود، ورود به مدار تربیت دینی و انگیزه‌های اخروی محقق نخواهد شد. علامه طباطبایی (ره) در تفسیر المیزان، «دنیا» را نه یک شیء یا شخص خاص، بلکه یک وصف می‌داند؛ هر چیزی که انسان را از امور مهم‌تر (مانند یاد خدا و آخرت) غافل کند، مصداق دنیاست.
وی خاطرنشان کرد: روایات اهل بیت (ع) نیز این سیر تدریجی را تایید می‌کند. امام صادق (ع) مردم را در عبادت خداوند به سه گروه تقسیم می‌کنند: گروهی از ترس جهنم (عبادت بردگان)، گروهی به شوق بهشت (عبادت تاجران) و گروهی از سر محبت و شکرگزاری (عبادت آزادگان). نکته مهم این است که نمی‌توان مقام عبادت از سر محبت (که مختص بندگان خاص و اولیای الهی است) را به یکباره به کودکان و نوجوانان تعمیم داد، بلکه انگیزه‌ها باید به صورت پله‌ای و تدریجی ارتقا یابند و همانند سوخت مناسب برای موتور، با شرایط سنی و روحی مخاطب هماهنگ باشند.
وی افزود: مکتب تربیتی علامه طباطبایی اساس تربیت اسلامی را بر «دفع» (پیشگیری) و نه «رفع» (درمان) استوار می‌داند. برای اینکه فرزندان دچار انحرافات اخلاقی و بی‌انگیزگی دینی نشوند، باید ریشه‌ی حب دنیا را در آنان خشکاند. این مهم نه با نصیحت خشک و مستقیم، بلکه با ابزارهایی مانند یاد مرگ (مثل زیارت قبور و عبرت از گذشتگان)، ترک تجملات افراطی و ایجاد پیوند عمیق با اهل بیت (ع) محقق می‌شود تا دنیا در چشم فرزندان بی‌ارزش شده و آن‌ها برای پذیرش معارف الهی آماده شوند.
وی تصریح کرد: روش اهل بیت (ع) در مواجهه با افرادی که با حب دنیا درگیر بودند، تربیت تدریجی بود. والدین و مربیان باید مراقب باشند که به جای تحمیل عاشقانه‌ترین مفاهیم در گام‌های نخستین، ابتدا با خالی کردن قلب کودک از تعلقات دنیوی و سپس با تثبیت ایمان او، مقدمات رسیدن به مقام عبودیت و محبت الهی را فراهم سازند. در واقع، مسیر تربیت دینی یک نردبان است که طی کردن هر پله، نیازمند صبر، زمان و استفاده از روش‌های صحیح است تا تربیت دینی به نتیجه مطلوب برسد.
این جلسه با پرسش و پاسخ مخاطبان با استاد مرتضی خواه به پایان رسید
