پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

پژوهش حاضر با هدف تحليل كلامي قيام عاشورا و نقد نظام‌مند ديدگاه‌هاي معارض، به روش توصيفي-تحليلي و با رويكرد كلامي-تطبيقي سامان يافته است. چارچوب نظري پژوهش بر مباني كلام اماميه استوار بوده و تلاش شده تا ضمن تبيين ابعاد اعتقادي قيام، كارآمدي اين مباني در نقد خوانش‌هاي رقيب نشان داده شود. در اين پژوهش، ابتدا مباني كلامي شيعه در تبيين قيام عاشورا با تأكيد بر مرجعيت علمي و عملي امام حسين(ع) بر پايۀ دو ركن عصمت و علم لدني تحليل شده است. تجلي اصول پنجگانۀ كلامي (توحيد، عدل، نبوت، امامت و معاد) در اين واقعه و غايت‌شناسي حكيمانۀ آن نيز مورد واكاوي قرار گرفته است. در ادامه، ديدگاه‌هاي غيرديني معارض (ماترياليسم تاريخي و سكولاريسم) نقد شده است. تقليل قيام به كشمكش قدرت، انكار علم امام، نفي غايت‌مندي تاريخ، تاريخي‌نگاري صرف، انكار ارتباط عاشورا با حكومت ديني و شخصي‌سازي معنويت، از جمله قرائت‌هاي ناقصي هستند كه مبتني بر پيش‌فرض‌هاي معرفتي نادرست ارزيابي شده‌اند. همچنين ديدگاه‌هاي ديني معارض (سلفي‌گري و منتقدان درون‌شيعي) بررسي شده و شبهاتي چون حرمت خروج بر حاكم، تقديم نص بر عدل، جبرگرايي، انكار مقام امامت منصوص، عصمت، علم غيب و تكليف جهاد مورد نقد قرار گرفته است. يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد خوانش كلامي شيعه با برخورداري از منظومۀ منسجم اعتقادي و توانايي پيوند ميان ابعاد الهياتي و تاريخي، تنها چارچوبي است كه مي‌تواند تحليلي همه‌جانبه از قيام عاشورا ارائه دهد. ديدگاه‌هاي معارض، اعم از غيرديني و ديني، به دليل غفلت از مباني امامت يا تقليل‌گرايي روش‌شناختي، از درك ژرفاي اين واقعه و نقش آن به مثابۀ «الهيات عملي» و «مكتب جاويدان مقاومت» ناتوانند.