پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

اين پژوهش به بررسي تاثير توبه بر مجازات هاي حدي در فقه اماميه با تمركز بر ديدگاه آيت الله سبحاني مي‌پردازد. اهميت اين موضوع از آنجا ناشي مي‌شود كه حدود الهي غالبا مربوط به حق الله هستند، اما در برخي موارد مانند سرقت(حق الناس) نيز در آن دخيل است. در آغاز، جايگاه توبه به عنوان اصلي بنيادين در دين اسلام، مبتني بر رحمت الهي و پذيرش بازگشت بنده، تبيين شده وسپس ارتباط آن با مجازات هاي حدي بررسي مي‌شود. پژوهش در دو محور عمده شكل گرفته، نخست تاثير توبه در حدود مربوط به حق الله محض مانند شرب خمر يا محاربه بدون مطالبه شكايت، كه براساس ديدگاه آيت الله سبحاني، توبه پس از اثبات جرم ممكن است موجب سقوط حكم گردد. دوم، بررسي نقش توبه در حدودي كه حق الناس در آن موثر است،كه در اين موارد، توبه موجب سقوط حق مردم نمي‌شود، هرچند در كاهش جنبه هاي تعزيري ياعمومي جرم اثرگذار است. آيت الله سبحاني ميان توبه پيش از اثبات جرم و پس از آن تفاوت اساسي قائل است. به باور ايشان اگر توبه پيش از اقامه بينه يا اقرار انجام گيرد، حاكم شرع موظف به اجراي حد نيست وبايد به بازسازي اخلاقي فرد اولويت دهد، زيرا هدف اصلي از حدود، اصلاح و بازدارندگي جامعه است، نه انتقام. در جرايمي كه حق الناس در آن وجود دارد، توبه نه تنها آثار معنوي دارد ورفع مسئوليت دنيوي منوط به گذشت صاحب حق است. از نظر آيت الله سبحاني توبه بايد از قصد حقيقي اصلاح نشأت گيرد، توبه ظاهري فاقد اثر فقهي در سقوط مجازات است. نتيجه پژوهش نشان مي‌دهد كه فقه جزايي در ديدگاه آيت الله سبحاني با وجود پايبندي به نصوص وحدود الزام آور، از ظرفيت عقلانيت اصولي واخلاق گرايي برخوردار است. توبه در اين نگاه نه صرفا راه گريز از مجازات، بلكه وسيله اي براي تحقق فلسفه عدالت الهي واصلاح اجتماعي است. براين اساس اجراي حدود در كنار پذيرش امكان بازگشت، تركيبي متوازن از عدالت ورحمت الهي را شكل مي‌دهد كه چهره اي انساني تر وتربيت محور به نظام كيفري اسلام مي‌بخشد.