پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

زن و نهاد خانواده از موضوعات بنيادين در منظومه معرفتي اسلام به شمار مي‌آيند و بررسي آن‌ها در قرآن كريم، باتوجه‌به قرائت‌ها و تفاسير گوناگون، رويكردهاي متنوعي را در دوران معاصر پديد آورده است. پژوهش حاضر با روش توصيفي - تحليلي و باهدف دستيابي به فهمي عميق‌تر از مفاهيم قرآني در حوزه زن و خانواده انجام شده و بر تطبيق دو ديدگاه تفسيري برجسته ـ علامه سيد محمدحسين فضل‌الله و مقام معظم رهبري ـ تمركز دارد. نتايج پژوهش نشان مي‌دهد كه هر دو انديشمند با رويكردي اجتهادي و متن‌محور، بر اصول مشتركي چون كرامت انساني زن، نقش‌محوري او در خانواده و ضرورت حفظ و استحكام اين نهاد تأكيد دارند. بااين‌حال، تفاوت‌هايي در برداشت از آيات مرتبط با قواميت مرد، حدود حجاب و مشاركت اجتماعي زن مشاهده مي‌شود. علامه فضل‌الله در ازدواج و خروج از منزل براي زن قائل به استقلال نسبي است، درحالي‌كه رهبر انقلاب بر لزوم اذن ولي و رضايت شوهر در چارچوب حفظ مصلحت و استواري خانواده تأكيد دارند. اين اختلافات بيشتر ناشي از روش‌شناسي تفسيري، توجه به سياق آيات و تأثير شرايط اجتماعي و فرهنگي هر يك از متفكران است. علامه فضل‌الله با رويكردي بازنگرانه، بازتوليد مفاهيم ديني متناسب با شرايط نوين اجتماعي و برجسته‌سازي نقش فعال زن در عرصه عمومي را دنبال مي‌كند. لكن، مقام معظم رهبري با تأكيد بر ساختارهاي سنتي و تفسير مبنايي، كوشيده است ميان صيانت از آموزه‌هاي اصيل و پاسخ‌گويي به نيازهاي زمانه توازن برقرار سازد. براين‌اساس، اختلاف ديدگاه‌ها نه در اصول و ارزش‌هاي بنيادين، بلكه در روش تفسير و شيوه تطبيق مفاهيم قرآني با واقعيت‌هاي معاصر ريشه دارد. اين امر، پويايي و انعطاف‌پذيري فهم قرآني را آشكار مي‌سازد و ظرفيت آن را براي ارائه الگوهاي بومي و اسلامي در حوزه زن و خانواده نشان مي‌دهد.