پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

باورهاي ديني آن گاه كه برخاسته از منشأ ادراكي عقل باشد، از تاثير و پشتوانه ي بهتري برخوردار است اين امر مسلم در فرهنگ قرآن كه مدعي عقلانيت بوده؛ جلوه اي ويژه دارد. لكن يافتن جايگاه عقل در سه اصل ديني، توحيد، نبوت و معاد، مستلزم يافتن ديدگاه قرآن بر نقش ادراكي عقل است. آيات قرآن، براي عقل در حوزه شناخت دو نقش مي شمارد؛ يعني هرگاه مبدأ شناخت برآمده از عقل باشد، عقل را منبع شناخت و زماني كه عقل وسيله شناخت، تحليل و پردازش معلومات ديگر منابع باشد، ابزار شناخت معرفي مي كند. قرآن در اثبات توحيد گاه دانسته هاي عقلي همچون تلازم چند خدايي با فساد عالم و ...(عقل منبع شناخت) و گاه مقدمات محسوس و تجربي مانند مصاديق نظم در جهان (عقل ابزار شناخت) را بيان و استنتاج آن ها را به عقل ابزاري مي سپارد و با بيان كاركردهاي توحيد مانند ايمني از بلا و ... پذيرش آن را آسان مي كند. همچنين مقدمات عقلي همچون نارسايي علمي، نياز به راهنما كه ضرورت نبوت و همراهي قراين خاص و نشانه ماورايي با مدعي نبوت كه حقانيت او را ثابت مي كند را يادآور (منبع شناخت) نياز به نشانه خاص (براي نبي) را با ارائه معجزه پاسخ مي دهد و تشخيص معجزه بودن آن را وظيفه ابزاري عقل مي داند. قرآن، امكان معاد را در دو حوزه عقل منبعي و ابزاري جاي مي دهد زيرا در كنار دلايل عقلي مانند نفي بيهودگي و ...، نمونه هاي محسوس معاد را مي آورد؛ لكن ضرورت معاد را مدرك عقلي دانسته و به اموري مثل نياز به جدايي كافر از مؤمن و ... اشاره مي كند. كليد واژه ها: عقل، توحيد، نبوت، معاد، قرآن، اصول دين.