پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

باورهاي اعتقادي از مهم‌ترين مؤلفه‌هاي شكل‌دهندة نگرش افراد به جهان و انسان بوده‌اند. گسترش علوم زيستي و طرح مباحثي همچون تكامل، منشأ انسان، حيات و مرگ، پرسش‌هايي دربارة مواجهه دانشجويان زيست‌شناسي با آموزه‌هاي اعتقادي ايجاد كرده است. ازاين‌رو، پژوهش حاضر با هدف واكاوي نگاه دانشجويان رشته زيست‌شناسي به مباحث اعتقادي انجام شد. اين پژوهش با رويكرد كيفي و با استفاده از روش تحليل مضمون انجام گرفت. داده‌ها از طريق مصاحبه‌هاي نيمه‌ساختاريافته با ۱۰ نفر از دانشجويان رشته زيست‌شناسي كه به‌صورت هدفمند انتخاب شده بودند، گردآوري و تحليل شد. يافته‌ها نشان داد نگرش مشاركت‌كنندگان در پنج مضمون فراگير «بازخواني الهياتي نظم و تكامل در پرتو علم»، «تعامل مكمل علم و دين در تفسير هستي و پاسخ به پرسش‌هاي بنيادين»، «بازانديشي تعامل علم و دين در تبيين حقيقت و هدايت انسان»، «فراتر رفتن انسان از تبيين زيستي در پرتو هدايت الهي» و «بازخواني امكان معاد و حيات اخروي در تعامل علم و باور ديني» بود. تحليل يافته‌ها نشان داد مشاركت‌كنندگان ميان قلمرو علم تجربي و آموزه‌هاي اعتقادي تمايز قائل‌اند و ضمن پذيرش اعتبار علوم زيستي، پاسخ به پرسش‌هاي مربوط به خداوند، غايت آفرينش، انسان، هدايت، معنا و حيات اخروي را نيازمند عقل، فلسفه و آموزه‌هاي ديني مي‌دانند. آنان نظريه‌هاي علمي را لزوماً در تعارض با باورهاي اعتقادي تلقي نمي‌كنند، بلكه منشأ تعارض‌ها را در تفسيرهاي مادي‌گرايانه از علم يا برداشت‌هاي غيرروشمند از متون ديني مي‌دانند. نتايج نشان مي‌دهد نگاه دانشجويان زيست‌شناسي به مباحث اعتقادي، تلفيقي، عقلاني و نظام‌مند است؛ در اين نگاه، دانش، استدلال عقلي و آموزه‌هاي وحياني در تعامل با يكديگر، زمينه شكل‌گيري فهمي منسجم از خداوند، انسان، جهان و حيات اخروي را فراهم مي‌آورند. ازاين‌رو، تجربه علمي در حوزه زيست‌شناسي، در صورت همراهي با تأمل فلسفي و فهم روشمند از دين، نه‌تنها مانعي براي باورهاي اعتقادي نيست، بلكه مي‌تواند به بازانديشي و تعميق اين باورها بينجامد.