پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

چكيده يهوديان يكي از جوامعي هستند كه در منطقه همدان سابقۀ زيست طولاني دارند زيرا همدان از ديرباز پذيراي اقوام و پيروان اقوام مختلف از جمله يهوديان بوده است. آنها از سال 586 پيش از ميلاد به بعد يعني پس از تسخير بيت المقدس به دست بخت النصر وارد شهر همدان شدند و از آن زمان به بعد در اين شهر زندگي كردند. سابقه تاريخي و موقعيت جغرافيايي اقتصادي همدان باعث گسترش فعاليت هاي اقتصادي و تجاري يهوديان در دوره پهلوي دوم شد. آنان گرچه هيچ‌گاه نتوانستند به عنوان شهروند از مزاياي برابر اجتماعي بهره‌مند شوند، اما در مقايسه با ديگر يهوديان ايران به پيشرفت‌هاي قابل ملاحظه‌اي در روابط اجتماعي دست يافتند. يهوديان همدان تا پيش از آغاز حكومت قاجار از اقشار پايين جامعه به شمار مي آمدند ولي با روي كار آمدن حكومت پهلوي به پيشرفت هاي مهمي دست پيدا كردند. با دقت و تأمل بر تاريخچه پرحادثه اين اقليت ديني، مي‌توان دريافت كه يهوديان بيش از تفاوت‌هاي اعتقادي و آييني كه با پيروان ديگر مذاهب داشتند، به واسطه ساختار مستحكم و منحصر به فرد دروني، هويتي مستقل و متمايز از ديگر جوامع را شكل داده‌اندـ بازشناخته مي‌شوند. ضرورت مساله اين است كه امروزه بخشي از اطلاعات مربوط به زندگي يهوديان همدان از طريق مصاحبه با افرادي كه با يهوديان در ارتباط بودند، قابل دريافت است و در صورت انجام نشدن طرح ممكن است افراد صاحب خاطره از دنيا رفته و عملا داده هاي مربوط به تاريخ اجتماعي يهوديان همدان از بين برود و بخشي از تاريخ اجتماعي اين گروه در همدان كه تاثير مهمي در روند فعاليتهاي يهود در سراسر ايران داشته است، به دست فراموشي سپرده ميشود. از همين رو مسأله اصلي اين پژوهش اين است كه زيست اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي يهوديان همدان در عصر پهلوي دوم چگونه بوده است. در همين زمينه مي‌توان بيان داشت كه بعد از مشروطه و با آغاز حكومت پهلوي، به دليل ايجاد فضاي همكاري دولت با يهوديان، وضعيت اجتماعي يهوديان از نظر شغلي، فرهنگي، اقتصادي ارتقا يافت. كليميان با كمك نهادهاي بين‌المللي هوادار يهوديها و كشورهاي قدرتمند اروپايي، حكومت پهلوي را ترغيب كردند تا فرصتهاي بيشتري در جهت بهبود حيات اجتماعي و اقتصادي شان در زمينه هاي مختلف واگذارد. لازم به ذكر است كه روش تحقيق در اين پژوهش به صورت كتابخانه‌اي و تحقيقات ميداني به صورت مصاحبه بوده است.