پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

چكيده مسئلۀمهدويت، يكي از اساسي‌ترين مباحث در منظومۀ اعتقادي شيعه اماميه به‌شمار مي‌رود؛ باوري كه نه‌تنها در پيوند مستقيم با اصل امامت قرار دارد، بلكه افق نهايي تاريخ بشر و آرمان عدالت‌محور الهي را نيز در بر مي‌گيرد. در اين تحقيق بررسي تطور نگرش شيعه نسبت به مفهوم مهدويت و قيام، در بستر سه دوره تاريخي مهم (از عصر امام صادق(عليه‌السلام) تا آستانه ميلاد حضرت حجت(عجل‌الله‌تعالي‌فرجه) انجام شده است. چگونه ائمه اطهار(عليهم‌السلام)، ضمن تبيين روايي و كلامي آموزه مهدويت، جامعه شيعه را براي پذيرش دوران غيبت و انتظار قيام نهايي آماده ساختند. و «سير شكل‌گيري و تعميق نگرش شيعه به مهدويت و قيام چگونه در ادوار سه‌گانۀ موردنظر تكوين يافته است؟» بر اين اساس، جريان امامت، با بهره‌گيري از تربيت ياران برجسته، تبيين مفاهيم بنيادين مانند غيبت، انتظار، قيام مشروع، و نيز مقابله با انحرافات فكري چون غلو، واقفيه، و توقيت‌گرايي، موفق به نهادينه‌سازي انديشه مهدوي در ساحت معرفتي و اجتماعي شيعه گرديد. اهميت اين تحقيق در آن است كه براي نخستين‌بار، به‌صورت منسجم، روند تأسيس و توسعه مفهوم مهدويت و قيام را در سه مرحله پي‌در‌پي تاريخ اماميه بررسي كرده و به‌جاي تحليل انتزاعي، بر بستر واقعيات تاريخي و فرهنگي تمركز دارد. روش تحقيق، توصيفي- تحليلي با رويكرد كلامي-تاريخي و بر پايه منابع معتبر شيعه است. يافته‌ها نشان مي‌دهد كه آموزه مهدويت در اين دوره‌ها نه به‌عنوان يك مفهوم صرفاً غيبي، بلكه به‌عنوان راهبردي اعتقادي و تمدن‌ساز تلقي شده و قيام مهدي(عجل‌الله‌تعالي‌فرجه)با قيام‌هاي سياسي رايج، تفاوت مفهومي و مبنايي دارد. واژگان كليدي: فرق و مذاهب، مهدويت شيعه، ظهور منجي ، امامت شيعه اماميه، غيبت امام شيعه، انتظار.