پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

پايان‌نامه حاضر با عنوان «اعجاز ادبي قرآن در سوره مباركه مدثر» به بررسي و تحليل ساختارهاي صرفي، نحوي و بلاغي اين سوره و تبيين ابعاد اعجاز ادبي آن. مي پردازد و به شيوه اسنادي گردآوري و با روش توصيفي-تحليلي پردازش شده است . داده‌ها از تفاسير ادبي (الكشاف، مفاتيح الغيب، روح المعاني، التحرير و التنوير)، كتب بلاغي كهن (دلائل الإعجاز، أسرار البلاغة، مفتاح العلوم، تلخيص المفتاح) و منابع معاصر (الإعجاز الأدبي، الإعجاز البياني، التصوير الفني) استخراج و طبقه‌بندي شده است. يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد كه سوره مدثر در سه سطح زباني داراي اعجاز است: اعجاز صرفي در گزينش وزن‌هاي خاص (مانند «مُدَّثِّر» از باب تفعّل، «لَوَّاحَةٌ» بر وزن فعّاله براي مبالغه، و توالي افعال امر با صيغه‌هاي كوتاه)؛ اعجاز نحوي در كاربرد تقديم و تأخير (آيه «وَرَبَّكَ فَكَبِّرْ»)، حذف و اختصار (آيات «وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ» و «لَا تُبْقِي وَلَا تَذَرُ»)، اسلوب قصر با «إِنْ... إِلَّا» (آيه «إِنْ هَذَا إِلَّا قَوْلُ الْبَشَرِ») و اسلوب نداء (آيه اول)؛ و اعجاز بلاغي در سه شاخه معاني (اسلوب‌هاي امر، نهي، استفهام انكاري، ايجاز و اطناب، فصل و وصل)، بيان (استعاره مكنيه در «وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ»، كنايه در «لَا تُبْقِي وَلَا تَذَرُ» و «كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ رَهِينَةٌ»، مجاز عقلي در «عِدَّتَهُمْ فِتْنَةً») و بديع (سجع و فواصل متنوع، جناس در «فَقُتِلَ كَيْفَ قَدَّرَ»، طباق در «لَا تُبْقِي وَلَا تَذَرُ»، مقابله بهشت و دوزخ، التفات در تغيير ضمير، تكرار ساختار «وَمَا أَدْرَاكَ»). هماهنگي شگفت‌انگيز لفظ و معنا در سراسر سوره، به ويژه در آيات توصيف دوزخ و داستان وليد بن مغيره، و اعتراف عجز فصحاي عرب (از جمله وليد) از آوردن همانند آن، مؤيد برتري قرآن بر كلام بشري است. نتايج پژوهش نشان مي‌دهد كه سوره مدثر نمونه‌اي كامل از اعجاز ادبي قرآن است كه در آن ساختارهاي صرفي، نحوي و بلاغي با هماهنگي كامل، اهداف انذاري و تربيتي سوره را با كوتاه‌ترين و تأثيرگذارترين عبارات منتقل مي‌كند و اين نظم الهي خارج از توان بشر است. كليدواژه‌ها: اعجاز، اعجازادبي، اعجاز صرفي، اعجاز نحوي، اعجاز بلاغي.