پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

سوره الرّحمن با آغاز نام خداوند به صفت رحمت، منظومه‌اي از نعمات الهي را در قالبي هنرمندانه، تقابلي و تكراري به تصوير مي‌كشد. اين سوره با محوريت رحمت الهي به ترسيم نعمت‌هايي مي‌پردازد كه هم زميني‌اند و هم محسوس‌اند و هم معرفتي. مصاديق نعمات در سوره الرّحمن، با دقّتي بلاغي انتخاب شده‌اند تا هم جنبه‌ مشترك ميان جن و انس را پوشش دهند و هم ظرفيت‌هاي خاص هر يك را مخاطب قرار دهند. بدين جهت توانسته پيوندي زنده، هدفمند و چندلايه ميان مصاديق نعمات و مخاطب برقرار ‌سازد. اين پيوند در عمق معناشناسي سوره جاري است. شايان ذكر است كه نعمات الهي در سوره الرّحمن كه ساختار سوره را شكل مي دهد، بر پايه شبكه‌اي از تقابل‌ها بنا شده است؛ در قالب انواعي چون سلب و ايجاب، تضاد، تضايف، عدم و ملكه و غيره. كاركرد اين تقابل‌ها به عنوان يك «روش تربيتي» در ساختار سوره آشكار است. روشي كه حقيقت را از طريق نسبت‌ها آشكار مي سازد و مخاطب را از سطح مشاهده به سطح انتخاب مي‌كشاند. اين همان حكمت الهي در بهره‌گيري از تقابل‌هاست. به ديگر سخن يعني تربيت انسان از طريق مواجهه با نسبت‌ها، نه از طريق گزارش‌هاي يك‌سويه. با توجه به اين مهم، پژوهش حاضر با بهره گيري از روش تحقيق توصيفي و تحليلي سعي نمود تا ابتدا نعمات الهي را در سوره الرّحمن مورد بررسي قرار داده و چينش گزاره‌هاي تقابلي را مطالعه و تجزيه و تحليل نمايد. و در گام بعد كوشيد تا به سوال اصلي تحقيق يعني حكمت تقابل تحديث نعمت‌هاي الهي در سوره الرّحمن چيست؟ پاسخ دهد. نتايج بدست آمده نشان داد كه تقابل در ساختار نعمات الهي در سوره الرّحمن، پيوند رحمت و عدالت را نه در قالب گزاره‌هاي نظري، بلكه در قالب تجربه معنايي و تربيتي تشريح مي سازد.