پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

دعاي جوشن كبير، به دليل ويژگي‌هاي ساختار زباني، آوايي و معنايي ممتاز يكي از متون دعايي برجسته شيعه و سرشار از ظرافت‌هاي سبك‌مند است. با وجود پژوهش‌هاي متعدد در محتواي اين دعا، بررسي علمي و دقيق سبك زباني آن به‌ويژه از منظر سبك‌شناسي لايه‌اي كمتر مورد اهتمام قرار گرفته است. مسئله‌ي اصلي اين پژوهش، تحليل لايه‌هاي آوايي، واژگاني و نحوي اين دعا به منظور تبيين نحوه‌ي خدمت‌رساني عناصر زباني به انتقال معنا، تأثير عاطفي و زيبايي هنري متن است. پژوهش حاضر با رويكردي توصيفي‌ـ‌تحليلي و بر مبناي چارچوب سبك‌شناسي لايه‌اي سامان يافته است. داده‌ها از طريق مطالعه‌ي كتابخانه اي و تحليل محتواي متني گردآوري شده و با تكيه بر منابع زبان‌شناسي، بلاغت و علوم ‌قرآني، مؤلفه‌هاي سبكي در سه سطح دسته‌بندي گرديده‌اند. هدف اصلي پژوهش، كشف ظرافت‌هاي هنري و زباني اين دعا و نشان دادن پيوند ميان زيبايي‌شناسي لفظي و معنوي در ساختار آن‌است. اين تحقيق مي‌كوشد تا با تحليل سبك در سه لايه‌ي زباني، جايگاه اين دعا را در ميان متون ديني تبيين كند و راهي نو براي درك زبان دعا و نحوه‌ي تأثيرگذاري آن بر مخاطب بگشايد. از اهداف فرعي نيز مي‌توان به بازنمايي موسيقي آوايي، شبكه‌ي واژگاني و ساخت نحوي خاص اين دعا اشاره كرد. نتايج تحقيق نشان داد كه در لايه‌ي آوايي، هماهنگي صداها، تكرار حروف و واژگان، و بهره‌گيري از سجع و جناس، موسيقي دروني دل‌انگيزي ايجاد كرده‌اند. در لايه‌ي واژگاني، بسامد بالاي واژه‌هاي انتزاعي و الهي، ترادف‌‌هاي معنوي و تضادهاي هنري، غناي بياني دعا را دوچندان ساخته است. در لايه‌ي نحوي نيز تنوع ساخت جمله، غلبه‌ي فعل مضارع و تكرار افعال امري چون «خَلِّصْنَا» نشانه‌ي پويايي و طلب مداوم رهايي است. در مجموع ساخت زباني دعاي جوشن كبير تصويري از پيوند عميق ميان زبان، معنا و تجربه‌ي عرفاني ارائه مي‌دهد.