پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

مدیر و رئیس شورای علمی پژوهشی استان حجت الاسلام و المسلمین محمد حیدری زاد با اشاره به اینکه شناسنامه حوزه های علمیه عمق علمی آنها در طول تاریخ است؛ فرمودند: حوزه های علمیه با عمق علمی - معنوی و آثار عظیم حاصل ابتکار و نبوغ علمای شعیه در طول تاریخ ماندگار شدند. که هر کدام از آنها به برکت اهل بیت اقیانوس علمی و پژوهشی و مایه افتخار مسلمانان و شیعیان هستند.

وی در رابطه با نظام آموزشی و عوامل موفقیت آن در گذشته افزود: جهت گیری نظام آموزشی با هدایت اهل بیت فقیه پروری و علامه پروری بود که شخصیتهای علمی به برکت هدایت اهل بیت و اخلاص و سخت کوشی  ظهور و بروز کردند و افتخار و آبروی اسلام و شیعه شدند.

ایشان با اشاره به امکانات گذشته و حال گفتند: با نگاهی به گذشته و درک کمبود امکانات، عمق علمی بیشتر مشهود است. ولی در زمان کنونی با وجود آثار فاخر و گستردگی آثار علمی در شرایط و امکانات موجود ، علامه ها و خواجه نصیرهای کمی داریم. پس امکانات تمام دلیل نیست بلکه بخشی از شرایط است.در گذشته اخلاص، ایمان و تقوا و عشق، پژوهشگر را سرآمد می نمود. حضرت امیر (ع) فرمودند : يا كميل! مات خزان المال و هم احياء و العلماء باقون مابقي الدهر اعيانهم مفقودة و آثارهم في القلوب موجودة ، اى كميل! ثروت اندوزان و مال پرستان در حالي كه زنده‌اند در حكم مردگانند، اما علماء تا زماني كه دنيا باقي است، زنده‌اند. كالبدهاي آنان از بين رفته، اما آثارشان در قلب‌ها باقي مانده است.

حیدری زاد با اشاره به نگاه تکلیف محوری به علم و پژوهشی گفتند: مهمترین عامل بقا و توسعه در کشورهای پیشرفته حوزه پژوهش است... نباید اصل وظیفه علمی در حوزه ها تحت شعاع آفت ها قرار گیرد. تشکیلات و نگاه اداری و مشغله های ظاهری اداری نباید ما را از وظیفه اصلی باز نگه دارد. امکانات و بودجه شرط لازم است ولی روح علم و پژوهش و عشق به آن اصل است و باید بنیادی و نهادینه شود. اگر نبود امکانات و بودجه مانع کار است پس گذشتگان چگونه بدون امکانات ماندگار شدند. پس باید از نبوغ و ابتکار و خلاقیت با عشق و اخلاص بهره گیریم و از منابع معنوی سرمایه گذاری کنیم و با ارتباط صاحب نظران طرح و برنامه ارائه دهیم. باید وارد بطن جامعه و مشکلات جامعه شویم و برای آنها راهکار برون رفت داشته باشیم. این همان بحث مدرسه محوری و استقلال حوزه ها در ارائه طرح و برنامه و اقدام با عشق و اخلاص و گذر از مشکلات و تجدید قوای علمی معنوی حوزه های علمیه می باشد.

در ادامه جلسه معاون پژوهش مدیریت استان اعظم پورحیدر در رابطه با اشاره به نقاط قوت و پیشرفتها و نقاط ضعف و کاستی های مدارس در انجام برنامه های پژوهشی گفت: در بحث شرکت در جشنواره ها مشارکت مدارس بخصوص مدارس محروم قابل تقدیر است ولی عمده ترین ضعف و مشکل، محتوای آثار است البته با وجود رتبه های استانی در جشنواره های بانوی کرامت و رشد و یک رتبه کشوری در عرصه پایان نامه های سطح3، باز هم نیاز به دوره های آموزشی و مهارتی اساتید و طلاب مشهود است. ان شاء الله برنامه آتی معاونت پژوهش برنامه ریزی در این مسیر باید باشد که ساعات پژوهشی اولین و موثرترین گام در این زمینه بود .

پورحیدر با معرفی تشکلهای فعال مدارس خواستار فعال شدن و ورود جدی به عرصه پژوهش را خواست و گفت: سال گذشته 6 کانون پژوهش در مدارس تاسیس شد، انتظار داریم با ورود و مشارکت خود طلاب به بطن پژوهش و فعالیت در این زمینه شاهد رشد کیفی و مهارتی در این عزیزان باشیم... . معاونین پژوهش باید به عنوان ناظر و هدایتگر و تسهیل کننده شرایط طلاب را در این تشکلها همراهی کنند .

وی در بحث هسته های پژوهشی با معرفی هسته های فعال مدارس و اشاره به ضعفها و قوتهای هسته ها گفت: از بین مدارس 6 حوزه بدلیل نداشتن فارغ التحصیل فاقد هسته هستند که ما انتظار داریم هسته اساتید در این مدارس تشکیل و فعال شود.... با وجود درخواستهای مکرر فقط از دو مدرسه قول تشکیل هسته اساتید را گرفته ایم. برخی از مدارس ظرفیت تشکیل بیش از یک هسته در تخصصهای مختلف را دارند که تشکیل و ساماندهی آنها نیاز به همت و اقدام مجدانه معاونین پژوهش دارد....

پورحیدر در رابطه با نشست ها و کرسی های آزاد اندیشی و ... نیز  گفت: سال گذشته شاهد پیشرفت خوبی در تعداد کرسی ها و نشست های برگزار شده و محتوای آنها بودیم . ولی باز نیاز به تقویت در نوع برگزاری و سازکارهای لازم قبل و بعد برگزاری و در علمی، عمیق و کاربردی بودن محتوا می باشد. البته با وجود پیگیری های مکرر حتی تصویب موضوعات در شورای علمی پژوهشی و ابلاغ آن، برخی از مدارس متاسفانه همچنان اقدامی انجام نداده اند.

وی با توضیح جلسه ژورنال کلاب و میزگرد افرود: با وجود گذشته یکسال و اندی از  درخواست برگزاری ژورنال کلاب و میزگرد هنوز مدارس اقدامی انجام نداده اند. ژورنال کلاب یک جلسه علمی آموزشی است که با حضور تعدادی از طلاب جهت بررسی محتوای یک مقاله یا اثر علمی، روشها، چالشها، نوآوریها، دست آوردها و نقاط قوت و ضعف، و کاستی های آن، تشکیل می شود و نتیجه آن افزایش دانش و مهارت و تقویت بنیه علمی طلاب و افزایش توانایی و قدرت ارزیابی و نقادی در طلاب و تعامل آنها در بحث گروهی را افزایش می دهد. که باید برخی ویژگی ها و ملاحظات در انتخاب موضوع و مقاله و مدیریت و زمان جلسه صورت گیرد.... شاید شبیه این جلسات در برخی از مدارس بخصوص در بررسی طرحها ، تحقیقات پایانی و مقالات تشکیل شود ولی ماهیت آن را نمی شناسید که با رویکرد صحیح می توانید این جلسات را اصولی برگزار و مدیریت کنید. میزگرد هم گردهم آیی ساده ای است با افراد متخصص پیرامون یک موضوع علمی و اجتماعی و .... .... که شاید بتوان گفت برخی از این نشست های برگزار شده در مدارس میزگرد و کرسی بوده است.

معاون پژوهش استان توضیحاتی نیز در رابطه با جزوات پژوهشی، بروشورهای ، طرحها پژوهشی، نوع ارتباط با موسسات و رسانه ها، نویسندگان و پژوهشگران و حضور در فضای مجازی و نقاط قوت و ضعف در عملکرد مدارس گوشزد کرد. و اشاره کرد : البته برخی از مدارس این فعالیتها را در طول سال انجام می دهند ولی به اهمیت آن واقف نیستند و یا در گزارش دهی مشکل دارند.

کارشناسان شورای علمی پژوهشی نیز نظرات خود را در رابطه با مدارس و طرح مدرسه محوری و نقاط قوت و ضعف آن و بیان داشتند.

در ادامه معاونین پژوهش نظرات خود را در زمینه مدرسه محوری، مشکلات موجود و پیش رو در مدارس و فعالیت های پیش بینی شده و درخواستهای خود را بین داشتند که اهم آنها به شرح ذیل می باشد:

نظرات شورای علمی پژوهشی و معاونین پژوهش مدارس در رابطه با طرح مدرسه محوری:

1-    طرح مدرسه محوری در ابتدا نیاز به موسس و هیئت امنای توانمند، مدیر و اساتید فعال و توانمند و دغدغه مند و متفکر و علم محور می باشد. تا توانایی ارائه یک برنامه و ایده پژوهشی و انگیزه کافی در این زمینه را داشته باشند. با شرایط موجود در برخی از مدارس این امر خیلی مشکل به نظر می رسد.

2-    با توجه به کمبود و تقریبا عدم بودجه پژوهشی مدارس به غیر از تحقیقات پایانی و پایان نامه ها و عدم حمایت مالی و مادی موسسین و هیئت امنا ی اکثر مدارس استان حتی حمایت معنوی، برنامه ریزی و پایه ریزی بخشی از برنامه به زعم حمایت آنها امری واهی است.

3-    لازمه اجرای طرح مدرسه محوری و استقلال مدارس در تصمیم گیری و اجرا، دور بودن از قصدورزی، تبعیض و اعمال سلیقه های شخصی و مغرضانه از طرف مسئولین بخصوص موسسین و مدیران است. با وجود نظارت و ضوابطی که در مدارس اعمال می شود هنوز قدرت مقابله و حل این مشکل توسط مرکز و استان وجود ندارد.

4-    به نظر می رسد طرح مدرسه محوری موجب فاصله طبقاتی (همچون فاصله طبقاتی در اجتماع) گردد. هر مدرسه ای که دارای شورای علمی و مشورتی فعال و عالمانه و مرتبط با افراد با نفوذ در سطح شهر و دارای امکانات مادی و معنوی باشد، رشد خواهند نمود و بقیه مدارس دچار افول خواهند شد.

5-            حمایت و ارتقا جایگاه علمی و مالی از اساتید از نقاط قوت این طرح است ولی در صورتی که از آموزشهای ضابطه مند دوره ای و متناسب با رشد علمی بهره مند نباشند، دغدغه و انگیزه و مهارت پژوهشی نداشته باشند آموزش آنها پژوهش محور نبوده و موفق به تربیت طلاب پژوهشگر نخواهند بود.

6-    در بحث نظارت بر عملکرد موسسین و هیئت امنا و مدیران حتی معاونین مدارس تا وقتی ضمانت اجرایی و نظارتی نباشد و مدیریت استان قدرت عملکرد نداشته باشد و با رابطه برخی مسائل حل و فصل و چشم پوشی یا اعمال قدرت شود . بحث نظارت فایده ای نخواهد داشت.

7-    برای اجرای طرح مدرسه محوری باید ضابطه مندی مقدم بر روابط باشد تا همه مدارس و طلاب از امکانات برخوردار باشند تا تبعیض در بین حوزه ها و طلاب ریشه کن شود.

مشکلاتمطرح شده از سوی معاونین پژوهش مدارس استان:

1-    عمده مشکل اکثر مدارس استان نبود و یا کمبود اساتید مجرب علمی پژوهشی انگیزه مند می باشد.

2-    مهارتهای علمی و پژوهشی اساتید موجود و قابل دسترسی بروز نیست و نیاز به ارتقا مهارتها و آموزش دوره ای اساتید می باشد.

3-    کشف نبوغ و استعداد و عمق بخشی علمی پژوهشی در مدارس و طلاب نیاز به مقدماتی دارد که یکی از آنها انتخاب طلاب با انگیزه و دغدغه مند و مسئولیت پذیر و تربیت پذیر است و ریشه این مسئله به پذیرش طلاب برمی گردد. وقتی تمام طلاب ثبت نامی به اندازه ظرفیت یک کلاس است و هیچ گزینشی در بین آنها صورت نمی گیرد و .... این افراد انگیزه کافی برای آموزشهای پژوهشی را ندارند و برگزاری برنامه های پژوهشی برای تعدادی اندک و هزینه کرد با توجه به کمبود بودجه نیاز به تامل دارد.

4-    تاکنون در مدارس بحث اول و رتبه اول، زمان - امکانات و شرایط آموزش طلاب بوده و پژوهش در رتبه سوم توجه. البته اگر وقتی باشد و مدیر دغدغه پژوهشی داشته و موافقت نماید. تاکنون نیز تمام برنامه های پژوهشی -در اکثر مدارس- به زور نامه ها و دستورالعمل ها و گزارش دهی ها و ... انجام گرفته، مگر اینکه خود طلاب استقبال کرده باشند. سال گذشته با ارائه طرح فوق العاده ساعات پژوهشی و وارد کردن برنامه های مهارتی تربیت پژوهشگر در قالب ساعات رسمی - با وجود مشکلات بسیار - مورد استقبال مدارس و طلاب قرار گرفت و تقریبا پژوهش به جایگاه خود در کنار علم رسید و روح پژوهش و پژوهشگری جان گرفت و از حد شعار خارج شد ولی امسال با نامه مرکز و اعلام حذف ساعات پژوهشی که ( کن لم یکن) اعلام شد، مجددا پژوهش مورد .... آموزش قرار گرفته و نزول کرد.

5-    عدم حمایت مالی و معنوی از طلاب پژوهشگر با توجه به اینکه اکثر از مناطق و خانواده های محروم می باشند. و دسترسی به امکانات لازم و کافی ندارند. (حتی گاهی در رفت و آمد به حوزه دچار مشکل هستند با این حال چگونه انتظار داشته باشیم که طلبه مقاله ای را تایپ کرده و در جشنواره ها حضور فعال داشته باشد.

6-    وقتی اساتید بدلیل هزینه های مالی نمی توانند مقالات و کتب خود را منتشر کنند چگونه از طلاب انتظار داشته باشیم که آثار منتشر شده داشته باشند. انتشار این آثار حتی با کسب رتبه از طرف مرکز هم نیاز به حمایت مالی جهت ارتقا مهارتی و محتوایی دارد .

7-    برخی مدارس از عدم همکاری مدیر و عدم توجه به بحث پژوهش و اهمیت برنامه های آموزشی و فرهنگی گله داشتند.

8-    برخی از مدیران هم بدلیل نبود ردیف بودجه پژوهشی و عدم واریز بودجه از برگزاری برنامه های پژوهشی ممانعت می کنند.

9-    برخی معاونین مدارس هم از اینکه مدیر محترم بودجه واریزی پژوهش را بدون اطلاع معاون صرف مخارج و برنامه های دیگر میکنند گله می کردند.

ج:در خواست معاونیت پژوهش مدارس استان :

1-    با توجه به نبود ساعت معین و وقت اضافی برای برنامه های پژوهشی بفرمایید این همه دستورالعملها و فعالیتهای ابلاغی و درخواستی و مورد نیاز پژوهشی چه زمانی به طلاب ارائه شود؟ از جمله کرسی- نشست-میزگرد-ژورنال کلاب- اردو- بازدیدها و ...) البته در صورت وجود بودجه      

2-    با توجه به برنامه های مختلف در معاونت های مختلف و زمان محدود تحصیلی برای طلاب در کنار دیگر مسئولیتها (که شعار اصلی ما حفظ حریم خانواده و افزایش نسل است با توجه به وضعیت جامعه کنونی) همه معاونتها خواستار دوری از موازی کاری در برنامه ها شدند. ( مثلا سیر مطالعاتی که مورد استقبال طلاب است می تواند با برنامه ریزی هر دو معاونت فرهنگی و پژوهش برگزار گردد. یا آموزشهای مهارتی اساتید می تواند رویکرد آموزشی پژوهشی باشد.)

3-    کارنامه و مطالبات برنامه ای و عملکردی باید بر اساس منطقه و امکانات سنجیده و ارزیابی شود. مدرسه ای که بودجه کافی و حامی ندارد دسترسی به استاد ندارد. برگزاری همایش و جشنواره و نمایشگاه از دستاوردها و اردوهای پژوهشی و... آنهم در هر ترم غیر ممکن است.

4-    با توجه به جو مذهبی و فرهنگی استان و مرزی بودن آن وجود حوزه های علمیه تربیت طلاب و حضور آنها در بطن جامعه و خانواده ها لازم و ضروری است که نمود آثار و نتایج مثبت آن در سطح شهر مشهود است. درخواست ما به عنوان نمایندگان مدارس و طلاب افزایش بودجه و حمایت های مالی جهت تربیت طلاب در عرصه علم و قلم می باشد نه اینکه کمبودها و کاستی ها بهانه ای برای تعطیلی حوزه های علمیه باشد که رها کردن طلاب فارغ التحصیل بدون حمایت آسیب بزرگی به بدنه اجتماع و خانواده خواهد داشت.

5-    همه به اتفاق درخواست برگزاری دوره های مهارتی ضمن خدمت برای معاونین پژوهش و اساتید راهنما و داور را در عرصه کتابخانه و میدانی داشتند.

6-    برای داشتن نشریات حتی الکترونیکی نیاز به آموزش و مهارت افراد و توانمند سازی در این زمینه وجود دارد.

د: پیشنهادات معاون پژوهش استان جهت برگزاری فعالیتهای پژوهشی با وجود مشکلات موجود و کمبود بودجه و نبود زمان اختصاصی:

1-     با توجه به کمبود بودجه و نبود وقت کافی یا عدم همکاری در این امر پیشنهاد شد برنامه هایی مانند( کرسی های آزاد اندیشی- نشست- میزگرد- ژورنال کلاب و شاید حتی سیر مطالعاتی) را بتوان در همان زمان ساعت درسی برگزار کرد. ( بطور مثال با هماهنگی معاون و استاد درس مربوطه -مثلا درس عقاید مبحث امامت- می توان سرفصل درس همان جلسه را در قالب ژورنال کلاب و ارائه مقاله ای با همین موضوع در کلاس با هدایت استاد و حتی در سالن اجتماعات مدیریت و برگزار کرد. ) بعد از آسیب شناسی در صورتی که با رضایت طلاب و اساتید همراه بود می توان بقیه مباحث و دروس را نیز به این شکل و در قالبهای دیگر نشست و کرسی و... برگزار کرد.

2-    در برگزاری( کرسی های آزاد اندیشی- نشست- میزگرد- ژورنال کلاب و شاید حتی سیر مطالعاتی) رکن اصلی باید طلاب باشد اساتید هدایتگر و ناظر برنامه از نظر علمی بودن و سطح محتوا و منابع مرجع باشند و نیازی به صرف بودجه کلان در برگزاری و دعوت از اساتید آقا نیست مگر در مباحث تخصصی و ...

3-    مدارس برخوردار می توانند در برگزاری نشستها و ژورنال کلاب و غیره از دیگر مدارس هم دعوت نمایند تا هم اردوی پژوهشی برگزار شود و هم ساز و کارها به عینه مشاهده شودو بقیه طلاب نیز آموزش ببینند.

4-    برای حمایت از طلاب پژوهشگر و ایجاد انگیزه هر مدرسه ای با نشریات و مطبوعات ... شهر خود قردادی تنظیم نمایند تا آثار و مقالات طلاب بنام خودشان به صورت ادامه دار چاپ شود. این کا در دست بررسی مدیریت استان نیز می باشد.

5-    در پایان نیز برنامه های هماهنگی برای برگزاری در مدارس پیشنهاد شد.

از خداوند متعال توفیقات تمام خدمتگزاران اسلام و مسلمین را خواستاریم.