نشست علمی «مشکات اندیشه» با هدف ارائه و بررسی دستاوردهای پژوهشی طلاب مرکز آموزش عالی الزهرا (س) دزفول در حوزه «سبک زندگی و چالشهای معاصر» در تاریخ۱۶شهریور ۱۴۰۵، در بستر فضای مجازی برگزار شد.
در این نشست، پنج مقاله پژوهشی با محوریت مسائل روانشناختی، تربیتی، فرهنگی و اجتماعی ارائه گردید که هر یک از منظرهای متفاوت به چالشهای پیش روی جامعه امروز، بهویژه خانواده و نسل جوان، پرداخته بودند.
حاضرین در این نشست شامل اساتید، پژوهشگران و جمعی از طلاب مرکز بودند. پس از ارائه هر مقاله، جلسهپرسش و پاسخ و نقد و بررسی توسط اساتید و حاضران برگزار شد.
محتوای نشست
مقاله اول: «عوامل مؤثر در تابآوری روانی کودکان در تروماتیک جنگ از دیدگاه روانشناسی و آموزههای دینی»
ارائهدهنده: خانم مرجان حلاجی دزفولی
در این مقاله، نویسنده با روش توصیفی-تحلیلی به بررسی عوامل مؤثر بر تابآوری روانی کودکان در مواجهه با تروماهای جنگی، از دو منظر روانشناسی علمی و آموزههای دینی اسلامی پرداخت. یافتهها نشان داد که عوامل مؤثر در سه سطح فردی، خانوادگی و اجتماعی قابل دستهبندی هستند. در سطح فردی، عواملی مانند خودکارآمدی، هوش هیجانی و خوشبینی در روانشناسی با مفاهیمی همچون ایمان به عدالت الهی، صبر، توکل و امید در آموزههای دینی همراستا هستند. در سطح خانوادگی و اجتماعی نیز همپوشانی قابل توجهی میان دو دیدگاه مشاهده شد، هرچند دینباوری، معنا و مسئولیتپذیری معنوی را به عنوان عناصر کلیدی برجستهتر میکند. نتیجهگیری مقاله بر ضرورت طراحی مدلی جامع مبتنی بر تلفیق دانش روانشناختی و منابع معنوی اسلامی برای تقویت تابآوری کودکان در بحرانهای نظامی تأکید داشت.در بحث پرسش و پاسخ، بر لزوم اجراییسازی این مدل در مناطق جنگی و آموزش والدین و مربیان در این زمینه تأکید شد.
مقاله دوم: «نقش سواد رسانهای والدین در تنظیم مصرف رسانهای کودکان»
ارائهدهنده: خانم زینب طلایی زاده
نویسنده در این پژوهش به بررسی تأثیر سواد رسانهای والدین بر مدیریت زمان و کیفیت استفادهکودکان از فضای مجازی پرداخت. یافتهها نشان داد که والدین دارای سواد رسانهای بالاتر، توانایی بیشتری در تشخیص محتوای نامناسب، وضع قوانین منطقی و برقراری ارتباط مؤثر با فرزندان در این حوزه دارند. مقاله، راهکارهای فنی (نظیر استفاده از نرمافزارهای کنترل والدین)، تربیتی (مانند الگوسازی رفتاری) و ارتباطی (گفتوگوی منظم با کودکان) را برای کنترل مصرف رسانه ارائه کرد.در ادامه، چالشهایی مانند فشار همسالان، ناآگاهی والدین از فناوریهای نوین و الگوبرداری کودکان از رفتار والدین نیز مورد بررسی قرار گرفت.
مقاله سوم: «تأثیر باور به ظهور منجی در امیدبخشی اجتماعی»
ارائهدهنده: خانم فاطمه عیسیوند
این مقاله با رویکرد توصیفی-تحلیلی به بررسی کارکردهای اجتماعی و روانشناختی باور به منجی، بهویژه در سنت مهدوی، پرداخت. یافتهها نشان داد که این باور، با ایجاد معنا و هدف در زندگی فردی، سطح تابآوری روانی را افزایش میدهد و در سطح اجتماعی، با شکلدهی به هنجارهای همگرایانه و مسئولیتپذیری جمعی، به انسجام و پویایی جامعه کمک میکند. بررسی شواهد تاریخی نیز حاکی از نقش الهامبخش این باور در جنبشهای اجتماعی، بهویژه انقلاب اسلامی ایران، بود. با این حال، مقاله به چالشهایی مانند برداشتهای منفعلانه از انتظار و خطر فرار از مسئولیتهای اجتماعی نیز اشاره کرد و بر بازتعریف «انتظار فعال» بهعنوان شرط اساسی بهرهمندی از ظرفیت امیدبخشی مهدویت تأکید نمود.
مقاله چهارم: «تطبیق اولویتهای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی حضرت زهرا (س) با مقتضیات جامعه کنونی»
ارائهدهنده: خانم صدف عزیزی
این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی، به تطبیق اولویتهای ششگانهسیره حضرت فاطمه زهرا (س) شامل: دفاع از ولایت، افشای انحراف، اعتراض به غصب فدک، حفظ حرمت پیامبر (ص)، تبیین معارف ناب و مسئولیتپذیری اجتماعی در قالب امر به معروف و نهی از منکر، با نیازهای جامعهمعاصر ایران پرداخت. نویسنده با استناد به خطبه فدکیه و سیرهعملی آن حضرت، نشان داد که این اولویتها نهتنها محدود به عصر خود نبوده، بلکه بهعنوان یک الگوی جامع برای حضور سیاسی-اجتماعی زنان و مردان در جامعهٔامروز قابل استفاده است. تطبیق این اولویتها با رخدادهایی همچون فتنه ۸۸، دفاع از ولایت فقیه، جهاد تبیین، اقتصاد مقاومتی و نقش بانوان انقلابی در عرصههای فرهنگی و سیاسی، از نقاط قوت مقاله بود.در جلسه نقد، بر لزوم بازخوانی سیره فاطمی در قالب گفتمانهای روز و تولید محتوای رسانهای مبتنی بر این الگو تأکید شد.
مقاله پنجم: «روشهای عقلانی و اقناعی در انتقال باورهای اسلامی به نوجوانان متأثر از نگرشهای غربی»
ارائهدهنده: خانم زهرا عیسیوند
نویسنده در این پژوهش، به چالش انتقال باورهای دینی به نوجوانانی پرداخته که در معرض ارزشهای سکولار و فرهنگ غربی قرار دارند. مقاله با روش توصیفی و با بهرهگیری از منابع روانشناسی تربیتی و متون اسلامی، راهبردهای عقلانی (پاسخ به شبهات، تبیین حکمت احکام، مقایسه تطبیقی) و اقناعی (داستانگویی، استفاده از هنر و رسانه، معرفی الگوهای موفق) را تبیین کرد. همچنین، بر تشویق نوجوانان به تجربهعملی دین از طریق مشارکت در مراسم جمعی و فعالیتهای خیریه، بهعنوان حلقهنهایی فرآیند تربیت دینی تأکید شد. نتیجهگیری مقاله بر ضرورت بازنگری در روشهای سنتی و حرکت بهسوی رویکردهای گفتوگومحور، عقلانی و جذاب برای نسل امروز بود.
۳. جمعبندی و نتیجهگیری نهایی
نشست علمی «مشکات اندیشه » با ارائهپنج مقالهپژوهشی غنی و متنوع، گام مؤثری در جهت بررسی ابعاد مختلف سبک زندگی و چالشهای معاصر از منظر اسلامی و روانشناختی برداشت. از تابآوری کودکان در جنگ تا مدیریت مصرف رسانه، از امیدآفرینی مهدوی تا الگوی فاطمی برای کنشگری اجتماعی و از روشهای نوین تربیت دینی تا پاسخ به شبهات نسل جوان، همگی نشان از عمق و تنوع پژوهشهای طلاب این مرکز داشت.
نکتهمشترک تمامی مقالات، تأکید بر فعالسازی ظرفیتهای درونی (روانی، معنوی و دینی) در مواجهه با بحرانهای فردی و اجتماعی بود. همچنین، بر ضرورت گذر از رویکردهای منفعلانه و صرفاً دستوری بهسوی روشهای عقلانی، اقناعی، تجربهمحور و مبتنی بر مشارکت فعال در عرصهتربیت و مدیریت فرهنگی، تأکید شد.
مرکز آموزش عالی الزهرا (س) دزفول
