کتاب «رابطه امر به معروف و نهی از منکر با آزادی در اندیشه سیاسی اسلام» نوشته خانم رقیه قوجالی، در سه فصل با رویکرد توصیفی و به روش کتابخانهای تدوین شده و تلاش میکند به این پرسش پاسخ دهد که نسبت میان دو فریضه بزرگ اسلام، یعنی امر به معروف و نهی از منکر، با مفهوم آزادی در عرصه سیاسی چگونه تبیین میشود. در پیشگفتار کتاب، امر به معروف و نهی از منکر به عنوان دو حکم بنیادین و از واجبات قطعی معرفی میشوند که نقش مهمی در هدایت فرد و جامعه به سوی رستگاری دارند؛ سپس آزادی نیز به عنوان نعمتی بزرگ مطرح میگردد، اما نه آزادی بیقید و شرط، بلکه آزادیای که در نگاه اسلام با محدودیتهایی مواجه است؛ محدودیتهایی که هدف آن جلوگیری از اعمال نادرست و تقویت ارزشهای مطلوب است.
بر این اساس، کتاب برای روشن ساختن رابطه این دو حوزه—هدایت اجتماعی از مسیر امر به معروف و نهی از منکر و آزادی در اندیشه سیاسی اسلام—ساختار خود را از مفاهیم کلی آغاز میکند. فصل اول با مفاهیم و کلیات، مبانی نظری لازم را فراهم میسازد تا خواننده بتواند معنای امر به معروف و نهی از منکر و نیز برداشت اسلامی از آزادی را در چارچوب مسئله اصلی کتاب دنبال کند. پس از این مرحله، فصل دوم به رابطه این دو فریضه با آزادیهای فردی میپردازد و آزادی را در دو گفتار بررسی میکند: نخست رابطه امر به معروف و نهی از منکر با آزادی عقیده و سپس رابطه آن با آزادی بیان. در این بخش، ایده اصلی کتاب این است که آزادی در اندیشه اسلامی با مسئولیت اجتماعی و جهتگیری ارزشی پیوند میخورد؛ بنابراین امر به معروف و نهی از منکر صرفاً یک توصیه اخلاقی نیست، بلکه سازوکاری برای پاسداشت سلامت فکری و ارتباطی جامعه و جلوگیری از انحرافهایی است که میتواند به گسترش منکر و آسیب به ارزشهای هدایتگر بینجامد.
در ادامه، فصل سوم به رابطه امر به معروف و نهی از منکر با آزادیهای مدنی (اجتماعی) اختصاص دارد. این فصل نیز در دو گفتار پیش میرود: نخست رابطه امر به معروف و نهی از منکر با آزادی مطبوعات و سپس رابطه آن با مشارکت در انتخاب زمامداران. در این قسمت، توجه کتاب به این سمت است که آزادیهای اجتماعی چگونه در فضای عمومی تحقق پیدا میکنند و امر به معروف و نهی از منکر چه نقشی در تنظیم این فضا دارند؛ به ویژه اینکه مطبوعات و مشارکت سیاسی از عرصههای مهم آزادیهای مدنیاند و جامعه برای جلوگیری از تبدیل آزادی به بیمسئولیتی، نیازمند نظارت ارزشی و جهتدهی اجتماعی است. در نهایت، نتیجه کلی کتاب آن است که در اندیشه سیاسی اسلام، امر به معروف و نهی از منکر نه تنها با آزادی در تضاد بنیادین قرار نمیگیرد، بلکه با قرار دادن آزادی در مسیر ارزشهای اسلامی، آن را معنادار، هدایتگر و مسئولانه میسازد؛ یعنی آزادی فرصتی برای رشد انسان است، اما این فرصت باید در چارچوب محدودیتهایی فهم شود که از رواج نادرستیها و فروپاشی اخلاق عمومی جلوگیری میکند
