در ادامه سلسله نشستهای تخصصی «زینب فریاد فرمند؛ از تابآوری تا راهبری»، حوزه علمیه تخصصی الزهرا (سلام الله علیها) در تاریخ 28/04/1405میزبان نشستی علمی-پژوهشی با موضوع «جهاد تبیین در خطبههای حضرت زینب (سلام الله علیها) در کوفه و شام؛ محورها و مؤلفهها» بود. این نشست با حضور جمعی از طلاب، اساتید و کادر مدارس علمیه استان آذربایجان غربی در سالن اجتماعات این حوزه به صورت مجازی در سامانه مدرس برگزار شد و حجتالاسلام والمسلمین رضا غنیزاده به عنوان سخنران اصلی، به ارائه مباحث خود با رویکردی علمی، تطبیقی و مبتنی بر منابع معتبر تاریخی و قرآنی پرداختند.
استاد غنیزاده در ابتدای سخن، با تأکید بر روش علمی مباحثه و توجه به مبادی بحث، به تبیین مفهوم «تبیین» پرداختند و آن را به معنای روشنگری و جاانداختن مفاهیم تعریف کردند. ایشان افزودند هنگامی که واژه «جهاد» به آن اضافه میشود، به معنای مقابله با خدعه، تحریف، شبههافکنی و دروغپردازی دشمن است که امروزه از آن به «جنگ شناختی» تعبیر میشود. در ادامه، ایشان با اشاره به نقش محوری حضرت زینب (سلام الله علیها) در این عرصه، ایشان را از برجستهترین جهادگران تبیین در تاریخ اسلام معرفی کردند و خاطرنشان ساختند که مجموعه اقدامات کاروان اسرای آلالله پس از عاشورا، نه تنها در قالب خطبهها، بلکه در رفتارهای روشنگرانه، گفتگوهای جدلی و اصلاح اخبار غلط، تجلی یافته است. ایشان تأکید کردند که اگر جهاد تبیین نبود، نهضت کربلا در همان کربلا محدود میماند و عاشورا بهعنوان یک جریان زنده و تأثیرگذار در تاریخ ثبت نمیشد.
سخنران نشست سپس به اهداف و ساحتهای جهاد تبیین در سیره حضرت زینب (س) اشاره کردند و آن را شامل دو ساحت کلی دانستند: ساحت اول، اصلاح اخبار غلط است که وقتی اخبار امام حسین (علیهالسلام) به نادرستی نقل میشد، اهلبیت (ع) به اصلاح آن میپرداختند؛ و ساحت دوم، تصحیح تحلیل است که گاهی اصل واقعه به درستی منتقل میشد، اما تحلیلهای نادرست از آن ارائه میگردید که نیازمند تبیین مجدد بود. در این راستا، ایشان اهداف اصلی جهاد تبیین اهلبیت (ع) و حضرت زینب (س) را در چند محور اساسی برشمردند: زندهنگهداشتن دغدغههای اهلبیت و جاودانسازی راه امام حسین (ع) و ثبت نهضت عاشورا در تاریخ؛ مصونماندن واقعه از تحریف و وارونهسازی و انتقال صحیح آن به نسلهای آینده؛ و ایجاد چالش و هزینهپذیری در برابر جریانهای انحرافی، با تأسی از سیره حضرت زینب (س) که نشان داد در مسائل کلان اجتماعی و سیاسی، گاهی نمیتوان با آرامش و سکوت به اهداف رسید، بلکه باید هزینه داد تا حق تثبیت شود.
استاد غنیزاده در ادامه به فلسفه قیام امام حسین (ع) اشاره کردند و فرمودند که ایشان به دنبال قدرت یا دنیا نبود، بلکه هدفش پیادهکردن حکم خدا و تأمین سلامت جامعه بود و چارهای جز چالش نداشت. حفظ سیادت پیامبر (ص) و جلوگیری از حذف نام رسول خدا از اذان و فرهنگ اسلامی، از جمله دستاوردهای این قیام بود. ایشان به شاهد تاریخی بازگشت کاروان اسرا به مدینه اشاره کردند که امام سجاد (ع) در پاسخ به پرسشی درباره دستاورد این رنجها، فرمودند: «الان در مؤذنهها اسم چه کسی گفته میشود؟» و بدینگونه نشان دادند که هدف نهضت، حفظ نام و رسالت پیامبر (ص) بوده است.
در بخش دیگری از نشست، استاد غنیزاده با اشاره به منابع و اسناد معتبر، قدیمیترین سند را کتاب «بلاغات النسا» نوشته ابنطیفور بغدادی معرفی کردند و همچنین به دانشنامه امام حسین (ع) و کتاب «شهادتنامه امام حسین» از پژوهشکده علوم و معارف حدیث اشاره نمودند. ایشان یادآور شدند که اختلافات جزئی در نقل واژگان خطبهها، گاهی برداشتهای متفاوتی ایجاد میکند، اما محتوای کلی خطبهها چنان پرصلابت و آتشین است که گویی از بیانات حضرت علی (ع) الهام گرفته شده است. سپس به تحلیل خطبه کوفه پرداختند و با توجه به پیشینه سکونت حضرت زینب (س) در کوفه و آشنایی ایشان با مردم این شهر، رویکردی جامعهشناختی را مدنظر قرار دادند. ایشان فرمودند: حضرت با استناد به آیه ۹۲سوره نحل، مردم کوفه را به زنی مثال زدند که هر روز پشمها را به نخ تبدیل و سپس باز میگشود؛ نمادی از پیمانشکنی و بیثباتی. حضرت با عبارت «شما مثل آن زن هستید که قرآن برای مشرکان مثال زده است»، کوفیان را به نفاق، عهدشکنی و ضعف ایمان متهم کردند و به عذاب سخت و ننگ ابدی در دنیا و آخرت هشدار دادند.
استاد همچنین به تشابه وضع کوفه با شرایط امروز اشاره کردند که برخی با دیدن شوکت آمریکا و اسرائیل، به سکوت و عقبنشینی دعوت میکنند؛ در حالی که حضرت زینب (س) با صراحت، هزینه چالش را پذیرفت و پرده از چهره منافقان برداشت.
سپس استاد غنیزاده به تحلیل خطبه حضرت زینب (س) در مجلس یزید پرداختند و تفاوت اساسی مخاطبان شام را با کوفه، عدم آشنایی با اهلبیت (ع) دانستند. ایشان فرمودند: در شام، حضرت با رویکردی اقناعی و تبیینی عمیقتر وارد شدند و با یادآوری ظلمهای واردشده، سوابق ننگین خاندان یزید و بهچالشکشیدن عدالت، پرده از چهره واقعی حکومت اموی برداشتند.
ایشان به شجاعت و شهامت حضرت زینب (س) در تحقیر یزید و اعلام نرسیدن او به هیچیک از اهدافش اشاره کردند و فرمودند: حضرت با استناد به قرآن و تذکار معاد، خط بطلانی بر کل نظام اموی کشیدند و امید به خدا و پیروزی نهایی را فریاد زدند.
در پایان، استاد غنیزاده با تأکید بر این که اگر جهاد تبیین نبود، عاشورای حقیقی به ما نمیرسید، بر ضرورت الگوبرداری از سیره حضرت زینب (سلام الله علیها) در شرایط کنونی برای مقابله با جنگ شناختی دشمن تأکید کردند و خاطرنشان ساختند که روشنگری بهموقع، مقابله با تحریف و هزینهپذیری در مسیر حق، میتواند اهداف یک قیام را حتی پس از شکست ظاهری، محقق سازد و آن را به الگویی پویا و جاودان در تاریخ تبدیل کند. حاضران در این نشست با استقبال از مباحث ارائهشده، بر لزوم تدوین بستههای آموزشی بر اساس سیره تبیینی حضرت زینب (س) برای طلاب و مبلغان، و همچنین برگزاری کارگاههای عملی در زمینه روشهای اقناعسازی و مقابله با شبهات در فضای مجازی تأکید کردند و پیشنهاد گردید که این سلسله نشستها با رویکرد تطبیقی به سایر ابعاد شخصیتی حضرت زینب (س) ادامه یابد.
