به گزارش معاون پژوهش مدرسه علمیه تخصصی جامعه النور شیراز ، نشست علمی «بازخوانی کنش اجتماعی و فرهنگی زنان مسلمان در پرتو شخصیت حضرت زینب(س)» با حضور حجتالاسلام والمسلمین حسن قانع، مدیرکل علمی و پژوهشی سازمان تبلیغات اسلامی کشور، روز شنبه ششم تیرماه ۱۴۰۵ دراین مدرسه برگزار شد.
حجتالاسلام والمسلمین حسن قانع در این نشست با اشاره به ضرورت بازخوانی یکی از بنیادیترین مباحث اندیشه اسلامی، یعنی «ولایت اجتماعی»، اظهار کرد: در شرایط کنونی، تبیین این مفهوم میتواند افق تازهای برای فهم جایگاه زن مسلمان در عرصههای اجتماعی، فرهنگی و تمدنی بگشاید.
وی با تأکید بر اینکه اصل توحید، محور همه معارف اسلام است، گفت: بر اساس نگاه منظومهای به دین که شهید آیتالله سیدمحمدباقر صدر، امام خمینی(ره) و رهبر شهید انقلاب بر آن تأکید کردهاند، همه آموزههای اسلامی در قالب یک نظام هماهنگ قابل فهم است و امتداد توحید در عرصه حیات اجتماعی، «ولایت» است؛ از اینرو همه اهداف دین، از خودسازی تا جامعه پردازی و تمدن سازی، در پرتو ولایت تحقق مییابد.
مدیرکل علمی و پژوهشی سازمان تبلیغات اسلامی کشور، با تبیین مفهوم «ولایت طولی» افزود: ولایت الهی از خداوند متعال به پیامبر اکرم(ص)، ائمه معصومین(ع) و اولیای الهی امتداد مییابد؛ اما تحقق عملی این ولایت، در گرو شکلگیری ولایت اجتماعی در بستر جامعه مؤمنان است. وی با استناد به آیات غدیر، از جمله «الیوم أکملت لکم دینکم» و «الیوم یئس الذین کفروا من دینکم»، تصریح کرد که کمال دین و ناامیدی دشمنان اسلام در گرو تحقق ولایت در جامعه اسلامی است و فاصله گرفتن از ولایت اجتماعی، یکی از مهمترین آسیبهای پیشروی امت اسلامی به شمار میرود.
قانع با اشاره به تفسیر آیه «فَلَا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِ» در آثار شهید آیتالله مطهری، آیتالله جوادی آملی و رهبر شهید انقلاب، این آیه را هشداری نسبت به غفلت از تحقق ولایت اجتماعی و کوتاهی در حمایت عملی از امام جامعه دانست و افزود: تجربه تاریخی، از جمله واقعه صفین، نشان میدهد که تضعیف انسجام اجتماعی و ایجاد شکاف در امت، حتی در شرایط برتری نظامی، میتواند مسیر ولایت را با چالش مواجه سازد.
وی در ادامه، زن مسلمان را یکی از مهمترین عناصر تقویت کننده ولایت اجتماعی معرفی کرد و گفت: کنشهای اجتماعی، فرهنگی، تربیتی و تمدنی زنان، تجلی بیرونی ولایت اجتماعی است و باید در همین چارچوب تحلیل شود. چنانچه رهبر شهید انقلاب در پیام به کنگره هفت هزار شهید زن مسلمان، هویت زن مسلمان را در سه عرصه خودسازی، خانواده و ولایت اجتماعی تبیین کردهاند و ولایت اجتماعی را امتداد نقش تربیتی زن از خانواده به جامعه دانستهاند.
مدیرکل علمی و پژوهشی سازمان تبلیغات اسلامی کشور با اشاره به بیانات رهبر شهید انقلاب درباره جهاد علمی، جهاد فکری، جهاد تهذیب و جهاد اجتماعی، اظهار داشت: معظمله تصریح میکنند که زنان میتوانند «جهاد اجتماعی را جهانی کنند و بنبستهای بزرگ را درهم بشکنند»؛ تعبیری که ظرفیت راهبردی زنان در تحولات اجتماعی و تمدنی را نشان میدهد.
وی در تبیین این موضوع، به نقش خانواده در تربیت سرمایه انسانی انقلاب اسلامی اشاره کرد و گفت: مطالعه زندگی شهید حسن طهرانیمقدم و نقش مادر ایشان نشان میدهد که شکلگیری شخصیتهای اثرگذار، ریشه در نظام تربیتی خانواده دارد و نقش زنان مؤمن در تربیت چنین شخصیتهایی، جلوهای از ولایت اجتماعی در مقیاس تمدنی است.
قانع با تأکید بر اینکه بازخوانی جایگاه زنان در قرآن کریم نیز باید بر محور ولایت انجام شود، خاطرنشان کرد: زنان برجستهای همچون حضرت آسیه(س) و حضرت مریم(س) در قرآن کریم به عنوان الگوهایی برای همه مؤمنان معرفی شدهاند و این جایگاه، بیانگر نقش محوری آنان در تحقق اهداف الهی است.
وی سپس حضرت زینب کبری(س) را برجسته ترین تجلی ولایت اجتماعی در تاریخ اسلام دانست و اظهار کرد: آنچه درباره محوریت ولایت در منظومه دین و نقش زنان در تحقق آن مطرح میشود، در شخصیت حضرت زینب(س) به اوج خود میرسد. مدیریت بحرانهای پس از عاشورا و صیانت از مسیر امامت، تنها از شخصیتی برمیآمد که از عالیترین مراتب ولایت اجتماعی برخوردار باشد.
مدیرکل علمی و پژوهشی سازمان تبلیغات اسلامی کشور با استناد به بیانات رهبر شهید انقلاب، افزود: معظمله حضرت زینب(س) را از اولیای الهی معرفی کرده و میفرمایند: «عزت او، عزت اسلام است؛ اسلام را عزیز کرد و قرآن را عزیز کرد.» این نگاه، بیانگر آن است که کنش اجتماعی و فرهنگی حضرت زینب(س)، زمینه استمرار ولایت امام حسین(ع) و سپس ولایت امام سجاد(ع) را فراهم ساخت و نهضت عاشورا را به یک جریان ماندگار تاریخی تبدیل کرد.
وی با اشاره به فرمایش رهبر شهید انقلاب مبنی بر اینکه «عظمت کار زینب کبری را نمیتوان با هیچ حادثهای جز خود عاشورا سنجید»، تصریح کرد: اگر در عاشورا، ولایت اجتماعی پیرامون امام حسین(ع) آسیب دید و آن حضرت در میدان نبرد تنها ماند، پس از عاشورا این ولایت اجتماعی حضرت زینب(س) بود که شکست ظاهری نظامی را به پیروزی تاریخی و تمدنی تبدیل کرد؛ همان حقیقتی که از آن با تعبیر «پیروزی خون بر شمشیر» یاد میشود.
قانع با اشاره به خطبه تاریخی حضرت زینب(س) در برابر یزید و جمله ماندگار «فَکِدْ کَیْدَکَ... فَوَاللَّهِ لَا تَمْحُو ذِکْرَنَا»، گفت: این سخن، نماد احیای ولایت اهلبیت(ع) در عرصه اجتماع است و نشان میدهد که حضرت زینب(س) با کنش اجتماعی و ولایی خود، پیروزی ظاهری دشمن را به شکستی تاریخی تبدیل کردند.
وی همچنین تعبیر «قیام زینبی» در بیانات رهبر شهید انقلاب را نشان دهنده شأن ولایی حرکت حضرت زینب(س) دانست و افزود: ولایت و جهاد دو حقیقت به هم پیوستهاند و هر جا ولایت حضور داشته باشد، جهاد نیز به عنوان جلوه عملی آن تحقق مییابد. از این منظر، خردمندی، تدبیر، صبر، استقامت و مدیریت هوشمندانه بحران، از مهمترین عوامل فعلیت یافتن ولایت اجتماعی حضرت زینب(س) به شمار میرود.
قانع در بخش پایانی سخنان خود، با اشاره به رسالت حوزههای علمیه خواهران، اظهار داشت: با توجه به جایگاه ممتاز زن در منظومه معرفتی اسلام، حوزههای علمیه خواهران میتوانند معمار ولایت اجتماعی زنان باشند و در عرصه تولید علم، تربیت، تهذیب و فرهنگ، نقشآفرینی راهبردی داشته باشند.
وی با استناد به پیام رهبر شهید انقلاب به کنگره هفت هزار شهید زن مسلمان، تعبیر «معمار ایران جدید» را بیانگر جایگاه زنان در متن فرآیند تمدن سازی اسلامی دانست و تأکید کرد: ولایت اجتماعی زن، یکی از بنیادیترین مباحث اندیشه اسلامی معاصر است و نیازمند پژوهشهای عمیق و نظاممند است.
مدیرکل علمی و پژوهشی سازمان تبلیغات اسلامی کشور در پایان خاطرنشان کرد: در منظومه فکری امامین انقلاب، تقویت ولایت اجتماعی، زمینهساز افزایش انسجام اجتماعی، کاهش نفوذ دشمن و گسترش مشارکت مردم در عرصههای فرهنگی، تربیتی، اجتماعی و امنیتی است و شناخت صحیح جایگاه زن مسلمان نیز بدون تبیین دقیق این مفهوم امکانپذیر نخواهد بود.
