حوزه علمیه فاطمیه (س)نجف آباد در راستای توجه به سلامت روان و چالشهای تحصیلی طلاب، نشست علمی ویژهای را با عنوان «عوامل مؤثر بر بیانگیزگی طلاب در تحصیل مجازی و راهکارهای برون رفت از آن» برگزار کرد. این نشست که به صورت لایو برگزار شد، با حضور خانم پروین امید، کارشناس ارشد روانشناسی و مشاوره، به بررسی تأثیرات بحرانهای اجتماعی و روانی بر روند تحصیل طلاب پرداخت.
▪️پذیرش هیجانات؛ نخستین گام در مسیر ترمیم روحی
در ابتدای این نشست، خانم پروین امید با تسلیت شهادت رهبر معظم انقلاب و شهدای گرانقدر کشور، به شرایط دشوار روحی و روانی که در پی حوادث و جنگهای اخیر بر جامعه حاکم شده است، اشاره کرد. وی تأکید کرد که تجربه احساساتی نظیر غم، ترس، اضطراب و ناامیدی در پی این بحرانها، امری کاملاً طبیعی و انسانی است و نباید از آن چشمپوشی کرد.
استاد امید در تحلیل وضعیت روانی مخاطبان اظهار داشت: «همه ما این هیجانات منفی را در اعماق وجود خود درک میکنیم، اما نکته کلیدی این است که پس از پذیرش این احساسات، باید فرآیند ترمیم روحی و جسمی خود را آغاز کنیم تا بتوانیم به مسیر حرکت بازگردیم.»
▪️هشدار درباره خطرات «بیانگیزگی مزمن»
بخش اصلی این نشست به بررسی پدیده «بیانگیزگی» اختصاص داشت. کارشناس روانشناسی با اشاره به افزایش مراجعی که از احساس بیکفایتی و افت خلق صحبت میکنند، خاطرنشان کرد که افت انگیزه پس از تجربهی بحرانهای بزرگ، نه تنها در میان طلاب، بلکه در میان عموم مردم نیز به وفور دیده میشود.
خانم امید با هشدار نسبت به رویکرد «انتظار برای تغییر شرایط جهت شروع دوباره»، بر این نکته تأکید کرد که نباید انگیزه را به شرایط سیاسی و جنگ گره زد. وی افزود: «بسیاری تصور میکنند بهتر است تا شرایط آرام شود، سپس فعالیت را شروع کنند؛ اما این یک رویکرد آسیبزا است. کاهش مداوم انگیزه و توقف در مسیر اهداف، منجر به کاهش اعتمادبهنفس و عزتنفس شده و در نهایت میتواند فرد را به سمت افسردگیِ درمانناپذیر سوق دهد.»
▪️فراخوان برای حرکت دوباره
در این نشست، بر لزوم برخاستن و بازگشت به مسیر تحصیلی تأکید شد. کارشناس مذکور با استفاده از استعارههای انگیزشی، طلاب را به تلاش مجدد برای رسیدن به اهداف علمی و معنوی فراخواند و خاطرنشان کرد که هدف از این نشست، ارائه راهکارهایی برای افزایش دوباره انگیزه و حتی دستیابی به سطحی بالاتر از توانمندیهای پیش از دوران بحران است.
▪️مفهوم تابآوری؛ خم شدن بدون شکستن
خانم پروین امید در بخش مهمی از سخنان خود، با استفاده از استعاره «درخت تنومند»، مفهوم تابآوری را برای مخاطبان تبیین کرد. وی اظهار داشت: «در مواجهه با طوفانهای زندگی و بحرانهای اجتماعی، انسان ممکن است مانند درختی خم شود، اما هدف این است که نشکند؛ یعنی پس از پایان طوفان، دوباره سر جای اصلی خود بایستد.»
وی با تأکید بر ضرورت افزایش «تابآوری تحصیلی»، خاطرنشان کرد که طلاب باید بتوانند در میان چالشهای مربوط به ادامه تحصیل و مشکلات محیطی، توانایی ایستادگی و بازگشت به حالت عادی را داشته باشند.
▪️چهار راهبرد اصلی برای بازیابی انگیزه
استاد امید در این نشست، چهار راهبرد بنیادین را برای افزایش تابآوری و مقابله با بیانگیزگی معرفی کرد که شامل موارد زیر است:
۱. راهبردهای شناختی
۲. راهبردهای رفتاری
۳. راهبردهای هیجانی
۴. راهبردهای اجتماعی
▪️راهبرد هیجانی: پذیرش به جای انکار
یکی از نکات کلیدی این نشست، تأکید بر «هوش هیجانی» بود. کارشناس روانشناسی تصریح کرد که هدف، نادیده گرفتن احساسات منفی (مانند ترس، غم یا اضطراب) نیست، بلکه هدف، «پذیرش» آنها در کنار ادامه فعالیتهای زندگی است. وی هشدار داد که اگر فرد در میان این احساسات خود را رها کند، از مسیر اهداف خود باز میماند.
▪️این نشست که با تمرکز بر سلامت روان طلاب در پی حوادث و جنگ اخیر برگزار شد، راهکارهای عملی و علمی مشخصی را برای مقابله با افت انگیزه تحصیلی و بازسازی روحی ارائه داد.
▪️ضرورت بازسازی روحی؛ ما انسان هستیم، نه ربات!
خانم پروین امید در بخشی از سخنان خود با رویکردی همدلانه، بر این نکته تأکید کرد که برخلاف رباتها که با یک تعمیر ساده به کار بازمیگردند، انسانها برای بازگشت به حالت عادی پس از بحران، نیازمند «زمان» هستند. وی اظهار داشت: «پس از گذشت یک دوره بحرانی، کاملاً طبیعی است که نیاز به زمان داشته باشیم تا خود را بازسازی کنیم. ما خسته شدهایم، اما جا نمیزنیم؛ بلکه با وجود خستگی، آرامآرام به خود کمک میکنیم تا خلقوخوی خود را بازیابی کنیم.»
▪️راهبردهای هیجانی: از تنفس عمیق تا «جعبه نجات»
بخش مهمی از این نشست به ارائه راهکارهای عملی برای مدیریت هیجانات اختصاص داشت. کارشناس مذکور تأکید کرد که تا زمانی که هیجانات کنترل نشوند و خلقوخو بهبود نیابد، تمرکز بر مطالعه و تحصیل عملاً غیرممکن خواهد بود. وی سه تکنیک کلیدی را معرفی کرد:
۱. تنفس عمیق (تنفس شکمی): استفاده از الگوهای تنفسی (مانند ۴-۷-۸) برای ایجاد آرامش لحظهای و کاهش اضطراب.
۲. جعبه نجات هیجانی: ایجاد یک کِیس یا جعبه حاوی اشیاء ارزشمند (مانند عکسهای یادگاری، هدایای عزیز یا اشیاء آرامشبخش) که در لحظات افت خلق، با نگاه کردن به آنها، حس امنیت و آرامش در فرد تقویت شود.
۳. استفاده از شوخطبعی: وی با اشاره به نقش مثبت شوخطبعی در دوران سخت، توصیه کرد که معاشرت با افراد خلاق و استفاده از لطیفه و خنده (در چارچوب حفظ احترام) میتواند به بازگشت سریعتر روحی کمک کند.
راهبردهای شناختی: آچارکشی در ذهن
پس از مدیریت هیجانات، نشست به سراغ «راهبردهای شناختی» رفت؛ یعنی اصلاح الگوهای فکری برای شروع دوباره فعالیتهای تحصیلی.
▪️تغییر خودگوییها، کلید انرژی در تحصیل مجازی
استاد پروین امید در ادامه، بهویژه برای مادرانی که همزمان مراقب بچهها و درس مجازیشون هستن و میگویند : «بچهام تو خونهست و درسش مجازیه، نمیدونم خودم کسلم باید به اون برسم، انگار کارام بیشتر شده.» تأکید کردند که وقتی آدم سر کلاس می رود، نظم بیشتری دارد، اما الان شرایط سخته و نباید با حرفهای منفی، حالمون رو بدتر کنیم.
استاد توضیح دادند که قرار نیست به خودمون دروغ بگیم و بگیم «همه چی عالیه»؛ نه، گاهی حالمون بده، استرس داریم و نگرانیم. اما به جای غر زدن از صبح تا شب که «شرایط سخته، نمیتونم»، باید "جملات درونیمون رو تغییر بدیم".
ایشون مثال زدن که باید به خودمون بگیم:
- «بله، شرایط سخته.»
- «اما من میتونم با تمرین و تلاش ادامه بدم.»
- «من میخوام ادامه بدم، درست شد!»
این تغییر در خودگوییها، خودش به ما انرژی میدهد و باعث میشود که ما بتوانیم از این چالش عبور کنیم.
تغییر نوع فکرمون و جملات درونیمون، کلید برونرفت از بیانگیزگیه. به جای تمرکز روی ناتوانیها، باید روی راهحلها و تواناییهای خودمون سرمایهگذاری کنیم.
▪️تمرکز بر موارد قابل کنترل، راهی برای آرامش
استاد پروین امید ، راهکار دوم را «تمرکز بر موارد قابل کنترل» معرفی کردند. ایشان پیشنهاد دادند که یک جدول دو ستونه طراحی کنیم تا ذهنمان را آرام کنیم:
- ستون اول: موارد غیرقابل کنترل (مثل مسائل سیاسی پیچیده، اخبار جنگ، یا بیکاری اطرافیان اگر کاری از دستمون برنمیاد).
- ستون دوم: موارد قابل کنترل (مثل حفظ شادی خانواده، تلاش شخصی، و واکنشهای خودمون).
ایشون تأکید کردن که نباید انرژیمون رو روی چیزهایی که از دستمون خارجه هدر بدیم، مثل اخبار جنگ یا سیاستهای کلان که تأثیر مستقیم ما توشون محدود یا صفره.
تمرکز بر دایره تأثیر
استاد گفتند: «اگه کاری از دستت برمیاد، بسمالله اقدام میکنی، اما اگه نه، پس میگی غیرقابل کنترل.» این تفکیک باعث میشه به جای گوشهگیری و بدبینی، انرژیمون رو روی چیزهایی بذاریم که واقعاً میتونیم تغییرشون بدیم. مثلاً حفظ شادی خانواده یا تلاش برای بهبود شرایط خودمون.
این روش به ما کمک میکنه تا به جای غرق شدن در نگرانیهای بیپاسخ، با قدرت و تمرکز جلو برویم.
ایشان در ادامه به تکنیک هایی چون داشتن گروه های درسی و کمک کردن و کمک گرفتن در درس ها و... اشاره نمودند...
