نشست تخصصی «زنانگی مقاوم در جنگ؛ خوانشی از الگوی سوم» با سخنرانی دکتر زینب تاجیک، به همت مدرسه علمیه تخصصی الزهراء(س) تبریز در تاریخ ۲۷اسفند ۱۴۰۴در آذربایجان شرقی برگزار شد.
به گزارش برگزارکنندگان، دکتر تاجیک در این نشست با تبیین مبانی نظری «الگوی سوم زن انقلاب اسلامی»، به بررسی جایگاه مردم، نقش رهبری، نسبت جنسیت با بلوغ اجتماعی ملت ایران و همچنین حضور زنان در میدان جنگ و مقاومت پرداخت.
وی در ابتدای سخنان خود با اشاره به تفاوت بنیادین میان حکومتهای الهی و مادی، اظهار داشت: یکی از مهمترین تمایزها میان این دو نوع حکمرانی، نوع نگاه به انسان، جایگاه او در نظام خلقت و نسبت او با ساختار سیاسی و اجتماعی است. به گفته وی، در الگوی حکمرانی الهی، مردم جایگاهی حاشیهای ندارند، بلکه در متن تحولات تاریخی و اجتماعی تعریف میشوند.
دکتر تاجیک با اشاره به روند شکلگیری انقلاب اسلامی افزود: در جریان نهضت امام خمینی(ره) و پس از آن در استمرار رهبری انقلاب، نوعی بلوغ دینی، معرفتی، سیاسی و اجتماعی در ملت ایران شکل گرفت. وی این فرایند را حاصل رابطهای دوسویه میان مردم و رهبری دانست و گفت: تحقق هر انقلاب، نیازمند دو شرط اساسی است؛ نخست وجود مردمی که آمادگی تغییر ساختار سیاسی را داشته باشند و دوم وجود رهبری توانمند که بتواند این ظرفیت اجتماعی را در مسیر تحول هدایت کند.
وی ادامه داد: در انقلاب اسلامی، این دو شرط در کنار یکدیگر قرار گرفت و همین امر زمینه تحقق انقلاب و سپس تداوم آن را فراهم کرد. به گفته این استاد حوزه و دانشگاه، تأکید رهبران انقلاب بر جایگاه مردم، نشاندهنده نگاه عمیق به ظرفیت تاریخی و تمدنی ملت ایران است.
مردم ایران؛ حاملان نقش تاریخی در نگاه انقلاب اسلامی
دکتر تاجیک در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به تعبیر «بعثت مردم» در ادبیات انقلاب اسلامی، گفت: بهکارگیری این مفهوم درباره ملت ایران، نشاندهنده نگاه ویژهای است که مردم را صرفاً همراه یک حرکت سیاسی نمیداند، بلکه برای آنان نقشی تاریخی در تحقق اراده الهی و حرکت به سوی تمدن اسلامی قائل است.
وی افزود: در این چارچوب، یکی از پرسشهای مهم، جایگاه جنسیت در فرآیند بلوغ ملت ایران است؛ اینکه آیا زنان و مردان در این مسیر نقشهای متفاوت و مؤثری داشتهاند یا خیر. به گفته وی، بررسی بیانات رهبران انقلاب نشان میدهد که این مسیر، مسیری بیتفاوت به جنسیت نبوده و زنان در آن نقشی محوری ایفا کردهاند.
دکتر تاجیک با اشاره به برخی بیانات امام خمینی(ره) و رهبر انقلاب تصریح کرد: در نگاه انقلاب اسلامی، زنان نه در حاشیه، بلکه در متن شکلگیری و تداوم انقلاب قرار داشتهاند؛ تا آنجا که از نقش آنان به عنوان یکی از ارکان اساسی پیروزی و استمرار انقلاب یاد شده است.
«الگوی سوم زن انقلاب اسلامی»؛ صورتبندی یک نظم جنسیتی جدید
وی در ادامه، «الگوی سوم زن انقلاب اسلامی» را صورتبندی نظری این نقشآفرینی دانست و گفت: در این الگو، زن نه همچون برخی الگوهای سنتی به عرصه خصوصی محدود میشود و نه همچون برخی برداشتهای رایج جهانی، تنها در موقعیت قربانی جنگ و بحران تعریف میشود؛ بلکه کنشگری اجتماعی، مسئولیتپذیری تاریخی و حضور در متن حوادث از مهمترین شاخصههای این الگو است.
به گفته دکتر تاجیک، در طول بیش از چهار دهه از انقلاب اسلامی، نوعی نظم جنسیتی در بستر تحولات اجتماعی و سیاسی کشور شکل گرفته که رفتهرفته به بلوغ بیشتری رسیده و در ادبیات رهبر انقلاب، با عنوان «الگوی سوم زن انقلاب اسلامی» تبیین شده است.
وی افزود: هرچند این الگو همچنان نیازمند بسط و تبیین نظری بیشتری است، اما زنان ایرانی منتظر تکمیل مباحث نظری نماندند و در عرصه عمل، برای عینیسازی این الگو وارد میدان شدند.
زنان در جنگ؛ از تصویر قربانی تا کنشگر مقاومت
دکتر تاجیک در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به شرایط جنگی اخیر اظهار داشت: در بسیاری از تحلیلهای رایج جهانی، زنان در جنگ عمدتاً در کنار کودکان و بیماران به عنوان قربانیان خشونت معرفی میشوند، اما در الگوی سوم زن انقلاب اسلامی، زن از موضع انفعال خارج شده و به بازیگر اصلی در خلق معنا، مقاومت و پایداری اجتماعی تبدیل میشود.
وی تأکید کرد: در شرایطی که جنگ دیگر صرفاً محدود به مرزها و میدانهای نظامی نیست و به متن شهرها و زندگی روزمره وارد شده است، دیگر نمیتوان برای زنان نقشی حاشیهای در نظر گرفت. به گفته او، زنان در چنین فضایی نه فقط متأثر از جنگ، بلکه از ادارهکنندگان صحنه اجتماعی مقاومت هستند.
این سخنران با اشاره به حضور گسترده زنان در تجمعات و صحنههای عمومی گفت: مشاهدات میدانی و تصاویر منتشرشده از نقاط مختلف کشور نشان میدهد که زنان در بسیاری از اجتماعات، حضوری پررنگ و تعیینکننده دارند و سهم مهمی در تقویت روحیه عمومی، انسجام اجتماعی و دفاع از ارزشها ایفا میکنند.
وی همچنین با اشاره به برخی مشاهدات عینی از روزهای حملات اخیر اظهار داشت: در شرایطی که فضای شهرها با اضطراب، دود، انفجار و التهاب همراه بوده، زنانی دیده شدهاند که با وجود خطر، در صحنه باقی ماندهاند، دعا خواندهاند، فرزندان خود را در آغوش گرفتهاند و همزمان نمادهای هویت و ایستادگی را حفظ کردهاند.
تأکید بر ضرورت روایت ایستادگی زنان برای تاریخ
دکتر تاجیک در بخش پایانی این نشست، بر ضرورت ثبت و روایت ایستادگی زنان در روزهای جنگ و مقاومت تأکید کرد و گفت: آنچه امروز از زنان جامعه ایران دیده میشود، جلوهای از زنانگی مقاوم است که باید بهدرستی روایت و برای نسلهای آینده ماندگار شود.
وی افزود: انتقال این تجربه به دختران و نسلهای بعد، بخشی از مسئولیت فرهنگی و تاریخی جامعه است؛ چراکه این حضور و ایستادگی، صرفاً یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک هویت اجتماعی و تاریخی در حال شکلگیری است.
این استاد حوزه و دانشگاه همچنین با ادای احترام به شهدای دختر مدرسه شجره طیبه میناب، اظهار داشت: خون این دختران، نشانهای از تداوم حیات آرمانها و ارزشهاست و میتواند به تقویت انگیزه اجتماعی و استمرار مسیر مقاومت بینجامد.
وی در پایان خاطرنشان کرد: زنان جامعه ایران با دستیابی به نوعی خودآگاهی تاریخی، نقش خود را در تحولات اجتماعی و انقلابی شناختهاند و این مسیر را با الهام از الگوهای دینی و انقلابی ادامه خواهند داد.
