پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

برگزاری کارگاه پژوهشی «روش تحلیل مضمون» در مدرسه علمیه  تخصصی حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها) میبد

کارگاه علمی‌ پژوهشی «روش تحلیل مضمون در پژوهش‌های کیفی» با تدریس خانم دکتر بزرگخو، در مدرسه علمیه تخصصی حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها شهرستان میبد برگزار شد.

به گزارش خبرنگار حوزه علمیه، این کارگاه با حضور جمعی از اساتید و طلاب سطوح عالی حوزه، به‌ویژه طلاب رشته مشاوره، برگزار شد و هدف آن آشنایی شرکت‌کنندگان با شیوه‌های علمی تحلیل داده‌ها در پژوهش‌های کیفی و کاربرد «تحلیل مضمون» در رساله‌ها و پایان‌نامه‌های حوزوی و دانشگاهی بود.

خانم دکتر بزرگخو در این نشست با بیان اینکه «تحلیل مضمون قلب تپنده پژوهش‌های کیفی است»، گفت: این روش یکی از بنیادی‌ترین و کاربردی‌ترین شیوه‌های پژوهشی در علوم انسانی به شمار می‌رود و می‌تواند در موضوعات دینی، روان‌شناسی، مطالعات فرهنگی، و حتی رشته‌های فنی و مهندسی نیز مورد استفاده قرار گیرد. 

وی در ادامه به تشریح مراحل شش‌گانه تحلیل مضمون پرداخت و افزود: پژوهشگر در این روش باید از مرحله آشنایی با داده‌ها و کدگذاری اولیه شروع کند و فرآیند را تا مرحله تعریف، نام‌گذاری مضامین و گزارش نهایی با دقت و تکرار پیش ببرد. 

در بخش آموزش عملی، نمونه‌هایی از پژوهش‌های طلاب مورد بررسی قرار گرفت؛ از جمله کار پژوهشی خانم دهقانی با موضوع «نگرش قدسی به ازدواج در آیات و روایات». ایشان مراحل کدگذاری، شکل‌گیری مضامین پایه، مضامین سازمان‌دهنده و مضامین فراگیر را بر اساس داده‌های قرآنی و روایی توضیح دادند.. 

مدرس کارگاه همچنین به نقش نرم‌افزارهای پژوهش کیفی مانند مکس‌کیودا اشاره کرد و گفت: این ابزارها تنها در سامان‌دهی داده‌ها و جست‌وجوی مضامین مفیدند و قضاوت علمی و تحلیل اصلی باید توسط خود پژوهشگر انجام شود. 

در قسمت دیگری از کارگاه، ظرفیت‌های استفاده از هوش مصنوعی در پژوهش‌های کیفی به بحث گذاشته شد. خانم دکتر بزرگخو تأکید کرد که هوش مصنوعی می‌تواند در تشخیص کدهای اولیه و سامان‌دهی مفاهیم کمک‌کننده باشد، ولی نباید کار تحلیل یا استخراج منبع را به‌طور کامل به آن واگذار کرد. 

وی در پایان ضمن توصیه به صبر، نقدپذیری و استمرار در پژوهش گفت: تحلیل مضمون فرآیندی رفت‌وبرگشتی و زمان‌بر است و پژوهشگر باید با داده‌های خود زندگی کند تا به درک واقعی از مفاهیم برسد. 

این کارگاه با استقبال گسترده طلاب و پژوهشگران حوزه روبه‌رو شد و شرکت‌کنندگان آن را گامی مؤثر در ارتقای مهارت‌های پژوهشی و افزایش کیفیت رساله‌های علمی دانستند.