در آغاز جلسه، مجری کارشناس نشست، خانم فرخیراد، ضمن خوشآمدگویی، به معرفی اساتید مدعو و سوابق پژوهشی ایشان پرداخت. سپس توضیحاتی در خصوص موضوع کرسی، اهمیت فریضه امر به معروف و نهی از منکر و چالشهای موجود در اجرای آن در جامعه کنونی ارائه کرد. ایشان بیان نمودند که یکی از چالشهای جدی امروز، نحوه اجرای این فریضه در بسترهای سنتی و مدرن است؛ بهگونهای که گاه انتخاب شیوه سنتی یا مدرن در اجرا، خود محل اختلاف و چالش میشود. همچنین به این نکته اشاره شد که بخشی از این مشکلات، ریشه در کاهش احساس تعلق به خود، جامعه و بهویژه هویت زنانه در فضای اجتماعی دارد. استاد ارائه دهنده بحث: خانم دکتر سید تقیا بحث را با تبیین مفهوم امر به معروف و نهی از منکر آغاز کردند و تأکید نمودند که این فریضه از مسائل مهم فروع دین است و تحقق آن منوط به شرایطی میباشد. ایشان توضیح دادند همانگونه که در سایر احکام دینی، نبود توان اجرا حکم را ساقط نمیکند، در این فریضه نیز اصل حکم تعطیل نمیشود بلکه شکل اجرا متناسب شرایط تغییر مییابد؛ مانند حکم روزه که با کفاره جبران میگردد. با اشاره به سیره اهلبیت(ع) خاطرنشان کردند این فریضه حتی در سختترین شرایط ترک نشده و قیام امام حسین(ع) نمونه برجسته اجرای آن با مراتب متفاوت است.
در پاسخ به منتقد بیان کردند این فریضه صرفاً احساسی نیست بلکه ریشه در مبانی علمی، منطقی، قرآنی و الهی دارد و به عنوان «قانون» باید اجرا شود. سلیقهای نیست و دارای شرایط، ضوابط و حدود شرعی مشخص است؛ افراطها از ناآگاهی است و دین نظاممند میباشد (روایات حقوق همسایه). هیچ شرایطی اصل حکم را ساقط نمیکند، فقط نحوه اجرا تغییر مییابد؛ مانند نماز در بیماری. در بحث حجاب، با استناد به «وَأَقِیمُوا الصَّلَاةَ»، «اقامه» را برپایی اجتماعی دانستند؛ وظیفه همگانی با اولویتبندی: ابتدا بیحجابی آشکار، سپس مراتب دیگر. با اشاره به بیانات رهبر معظم انقلاب در «طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن»، اسراف را فراتر از خوراک/پوشاک (عمر، زمان، فکر) شمردند و بیتوجهی به فریضه را اسراف سرمایه اجتماعی دانستند. استاد سرکار خانم عظیمیان به عنوان منتقد نشست، با تأکید بر شرایط و مراتب متعدد امر به معروف و نهی از منکر، «تقدم مسئولیت حاکمیت و مسئولان» را نکته اساسی دانستند. ایشان استدلال کردند در احکام اجتماعی مانند حجاب، وظیفه اصلی بر عهده قانونگذاران است و مطالبه از آنان مقدم است؛ وگرنه اقدام فردی سلیقهای هرجومرج میآورد. این فریضه مراتب زیادی دارد و عرصه کلان منکر امروز، رسانهها و فضای مجازی است؛ تکلیف واجب شامل پیگیری از مسئولان برای اجرای قانون است، نه اقدام مستقل بدون ضابطه. رهاشدگی مجازی نشاندهنده ضرورت مطالبه بیشتر از قانونگذاران است.
ایشان با اشاره به عاشورا، اجرای فریضه را نباید صرفاً احساسی فهمید، بلکه نیازمند رویکرد علمی، منطقی و نظاممند است. بسنده شدن به نظریه بدون سازوکارهای حاکمیتی (مانند حجاب) نتیجه ملموس ندارد. نمونه: تمرکز بر بدحجابی جزئی به جای بیحجابی آشکار، بینظمی ایجاد میکند. با اشاره به عقل به عنوان «رسول باطنی»، پرسیدند: آیا جوامع مدرن با رشد عقلانیت، همچنان به شکل سنتی نیاز دارند؟ آیه «لا إِکْرَاهَ فِی الدِّین» آیا اجبار در زندگی دیگران نیست؟
در پایان، با تأکید بر اصل تأثیرگذاری امر به معروف و نهی از منکر، به جلوههای عینی آن اشاره کردند و نمونهای از همدلی و همبستگی اجتماعی را در ماجرای جنگ دوازده روزه و همراهی ملتها برشمردند. ایشان یادآور شدند که هرجا منکری انجام شود یا معروفی ترک گردد، اصل تکلیف نسبت به این فریضه برای همه افراد جامعه باقی است،
خانم فرخیراد در پایان نشست، جمعبندی کردند: امر به معروف و نهی از منکر از واجبات اساسی اسلام است که در هر زمان و مکانی باید بهصورت مناسب و مؤثر اجرا شود. این فریضه با مراتب و شرایط خاصی همراه است و بر اساس اقتضائات فرهنگی، اجتماعی و تکنولوژیکی هر جامعه، ابزارها و روشهای اجرایی آن تغییر میکند.در جوامع مدرن، رسانهها و فضای مجازی ابزارهای قدرتمند این فریضهاند. وظیفه این فریضه هرگز ساقط نمیشود؛ زیرا اصلاح فردی و حفظ شریعت و معنویت جامعه را تضمین میکند. ترک آن در جوامع امروز، معیارهای اخلاقی را تدریجاً تغییر میدهد و انحرافات کوچک را به تغییرات بزرگ تبدیل میکند. استفاده از همه ابزارها، بهویژه فضای مجازی، برای احیای فریضه ضروری است؛ و با شیوههای نوین و بهروز متناسب با پیشرفتهای جامعه، باید این فریضه الهی را زنده و مؤثر نگه داشت
در پاسخ به «لا إِکْرَاهَ فِی الدِّین» گفتند مربوط به پذیرش اصل دین است؛ پس از اسلام، تکالیف التزام آگاهانهاند و آیه نافی اجرای احکام نیست. مدرن شدن نافی فریضه نیست؛ روشها بهروز شود و مرز حریم خصوصی/عرصه عمومی روشن گردد: رفتارهای عمومی خلاف شرع (زبالهریزی، هنجارشکنی، فضای مجازی) موضوع تذکر است. فردگرایی غربی مقابل جامعهمحوری اسلام (مانند ازدواج) قرار دارد.
