به مناسبت هفته پژوهش، نشست علمی پژوهشی _«نقش علوم ادبی در تفسیر و فهم قرآن کریم»_ با ارائه استاد فلاحی قمی در جمعی از اساتید و طلاب فعال حوزه پژوهش برگزار شد. این جلسه بههمت مدرسه علمیه تخصصی ریحانهالنبی (س)(سطح ۳و۴) اراک و با مشارکت مدرسه علمیه تخصصی الزهرا (س) تبریز ترتیب یافت و با استقبال پژوهشگران قرآنی و علاقهمندان علوم قرآنی روبهرو شد.
استاد فلاحی قمی در آغاز جلسه ضمن دعا برای توفیق پژوهشگران، ابراز امیدواری کرد که «چنین نشستهایی در پویایی علوم اسلامی مؤثر باشد و بتواند برای پژوهشگران و محققان مفید واقع شود». ایشان محور سخنرانی خود را بررسی جایگاه و تأثیر علوم ادبی در فهم دقیق آیات قرآن دانست و تأکید کرد: «علوم ادبی تا پانزده شاخه دانسته شده و بخشهایی مانند لغت، صرف، نحو، معانی، بیان و بدیع مستقیماً در تفسیر آیات نقش دارند.»
وی با اشاره به اینکه بسیاری از انحرافات مذهبی در تاریخ اسلام ریشه در غفلت از دقتهای ادبی دارد، نمونههایی از این تأثیر را بیان کرد.
از جمله مثالهایی که استاد به آن پرداخت، موارد اختلاف ضمیر و مرجع ضمیر در قرآن بود؛ مانند کاربرد ضمیر «هُمْ» در «وَ عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْمَاءَ كُلَّهَا ثُمَّ عَرَضَهُمْ...» (بقره:۳۱)، ضمیر «هُمْ» در آیه ۴ سوره یوسف، و نیز تعبیر «كَانَتْ مِنَ الْقَانِتِينَ» درباره حضرت مریم (س). ایشان این موارد را زمینه مناسبی برای نگارش رساله علمی دانست و اهمیت پژوهش دقیق در ادبیات عرب را یادآور شد.
استاد فلاحی قمی در ادامه، برخی سوءبرداشتهای اعتقادی ناشی از بیتوجهی به مجاز در زبان قرآن را تحلیل کرد؛ از جمله گرایش به جبرگرایی یا تجسیم خداوند، که ریشه در فهم نادرست اسناد افعال یا لغات دارد. وی آیاتی مانند «وَمَا رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَلَكِنَّ اللَّهَ رَمَى» و «وَاللَّهُ خَلَقَكُمْ وَمَا تَعْمَلُونَ» را از نمونههای محوری این بحث دانست.
در بخش دیگری از نشست، ایشان بر ضرورت آموزش عمیقتر ادبیات در حوزههای علمیه تأکید نمود و گفت: «اگر طلاب برای ادبیات سه سال وقت میگذارند، شما اگر شش سال صرف کنید، در واقع برای عمرتان صرفهجویی کردهاید؛ چون فهم دقیق قرآن بدون تسلط بر ادبیات ممکن نیست.»
در ادامه، استاد فلاحی قمی با اشاره به نمونههای ترجمه نادرست از آیات قرآن کریم، توضیح داد که بیتوجهی به ظرایف ادبی گاه موجب برداشت اشتباه یا حتی شبهههای اعتقادی میشود. او نمونههایی از برداشتهای غلط از آیات مربوط به حضرت یوسف (ع) و حضرت لوط (ع) را بررسی و ترجمه دقیقتر آنها را تبیین کرد.
ایشان همچنین مباحثی از قبیل تفاوت «مَعَاذَ اللَّهِ» و «أَعُوذُ بِاللَّهِ»، بحث تضمین در افعال، تمایز واژگان مترادف در قرآن، استثناهای نحوی مانند «إِلَّا إِبْلِيسَ»، و نقش اعراب در فهم تکلیف فقهی را مطرح کرد و هرکدام را نمونهای از تأثیر مستقیم علم ادبیات بر علوم دینی دانست.
در پایان نشست، استاد فلاحی قمی با تأکید بر نگاه عبادی نسبت به پژوهش گفت: «نگاهمان به کار علمی باید نگاه عبادت باشد؛ با عشق و اخلاص کار کنیم، حتی اگر طرح پژوهشی بارها رد شود. ثواب تلاش علمی برای فهم قرآن نصیب پژوهشگر خواهد شد.»
در پایان مسئولین برگزاری نشست، ضمن قدردانی از استاد فلاحی قمی، بر تداوم چنین نشستهای علمی مشترک در مسیر عمقبخشیدن به پژوهشهای قرآنی تأکید کردند. این نشست با پرسش و پاسخ علمی میان استاد و شرکتکنندگان پایان یافت.
