پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

رابطه خداوند و جهان هستي از مهم‌ترين مسائل فلسفه اسلامي و از بنيادي‌ترين مباحث هستي‌شناسي به شمار مي‌رود. ملاصدرا با بنيان‌گذاري حكمت متعاليه و بهره‌گيري از مباني فلسفي و عرفاني، تبيين ويژه‌اي از اين رابطه ارائه كرده است. پژوهش حاضر با روش توصيفي ـ تحليلي و با استفاده از منابع كتابخانه‌اي، به بررسي ديدگاه ملاصدرا درباره نحوه ارتباط خداوند و جهان پرداخته است. يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد كه ملاصدرا با تكيه بر اصولي همچون اصالت وجود و تشكيك وجود، رابطه خداوند و جهان را رابطه‌اي وجودي و حقيقي مي‌داند. بر اين اساس، موجودات عالم از خود استقلالي ندارند و حقيقت وجودي آنان وابسته به مبدأ هستي است. همچنين نظريه عين‌الربط و فقر وجودي بيانگر آن است كه موجودات نه تنها در پيدايش، بلكه در بقا و استمرار وجود نيز نيازمند خداوند هستند. از سوي ديگر، نظريه فيض در حكمت متعاليه چگونگي صدور و ظهور موجودات از حق تعالي را تبيين مي‌كند. بر اساس اين نظريه، جهان هستي نتيجه تجلي و فيض دائمي خداوند است و همه موجودات در مراتب مختلف وجود، جلوه‌هايي از فيض الهي به شمار مي‌آيند. از اين رو، كثرت موجودات با وحدت مبدأ هستي منافاتي ندارد و همه مراتب عالم در نهايت به حقيقت واحد الهي بازمي‌گردند. نتايج پژوهش نشان مي‌دهد كه از ديدگاه ملاصدرا، رابطه خداوند و جهان رابطه‌اي دائمي، وجودي و انفكاك‌ناپذير است. جهان در تمام مراتب خود تحت قيوميت و فيض مستمر الهي قرار دارد و هيچ موجودي را نمي‌توان مستقل از خداوند تصور كرد.