پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

نيايش‌ها و مناجات‌هاي ائمه‌ي معصومين از آن جمله امام موسي بن جعفر (عليهم السلام)، به عنوان خزانه‌اي از آموزه‌هاي توحيدي و اخلاقي، انعكاس‌دهنده معارف وحياني قرآن كريم مي-باشند. نظريه‌ي بينامتنيت با فراتر رفتن از برداشت‌هاي تك‌ساحتي از متون، زمينه‌اي مناسب براي واكاوي پيوندهاي چندبعدي ميان قرآن (به منزله‌ي متن پنهان) و دعاهاي امام كاظم (عليه السلام) (به منزله‌ي متن آشكار) مهيا مي‌سازد. پژوهش حاضر مي‌كوشد با رويكردي بينامتني بازتاب برخي مفاهيم قرآني در دعاهاي امام كاظم (عليه السلام) را نمايان سازد. اين جستار با كاربست شيوه‌ي تحليلي-تطبيقي و با اتكا بر چهارچوب نظريه‌ي بينامتنيت به انجام رسيده است. شالوده‌ي نظري تحقيق، گونه‌شناسي بينامتنيت صريح و آشكار (استفاده‌ي هدفمند و روشن از متن نهفته) و بينامتنيت ضمني و پنهان (درآميختگي ژرف و غيرعامدانه‌ي مفاهيم متن پنهان در انديشه‌ي مؤلف) است. در اين راستا، بخش‌هاي متعددي از صحيفه‌ي كاظميه با آيات هم‌مضمون در قرآن كريم مقايسه و واكاوي شده و توضيحات اضافه‌اي براي درك بهتر بافت و پس‌زمينه هاي فرامتني هر يك از موارد ذكر شده است. برآيند پژوهش نشانگر آن است كه دعاهاي امام كاظم (عليه السلام)، اثري مستقل نيست، بلكه منشوري اعتقادي، عرفاني، اخلاقي و اجتماعي درهم‌تنيده با آيات قرآن كريم به شمار مي‌رود. امام با استخدام هر دو قسم بينامتنيت آشكار و پنهان، معارف قرآني را از مرتبه‌ي لفظ به گستره‌ي حيات ايماني فرا برده و در تبيين مقاصد تربيتي و توحيدي قرآن، رسالت يك مفسر عملي را ايفا كرده‌اند. اين رهيافت، الگويي بديع براي فهم تعامل دوسويه‌ي قرآن نازل و صاعد (وحي و نيايش) پيش رو مي‌نهد.