پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

پژوهش حاضر با هدف تبيين نقش ترغيب و ترهيب در مديريت رفتار انسان بر پايه آيات قرآن كريم و با بهره گيري از روش توصيفي تحليلي سامان يافت در اين مطالعه ابتدا مفاهيم كليدي ترغيب و ترهيب در دو سطح لغوي و اصطلاحي واكاوي شد و سپس مباني روان شناختي شيوه ها و كاركردهاي هر يك از اين دو رويكرد تربيتي در سه فصل مستقل مورد تدقيق قرار گرفت ،همچنين ضمن بررسي فلسفه ي تنبيه از منظر آموزه هاي قرآني به تبيين مراحل گوناگون تنبيه و شرايط كاربست هر يك نيز پرداخته شده است. يافته هاي تحقيق حاكي از آن است كه قرآن كريم ترغيب را به مثابه ابزاري كارآمد براي ايجاد انگيزه، نشاط بخشي دلگرمي، ايجاد حس اعتماد و توانمندي تداوم رفتار اخلاقي و اميدآفريني به كار گرفته و شيوه هايي چون توجه عاطفي تشويق كلامي در قالب اظهار محبت و تحسين تشويق عملي و تقويت انگيزه از طريق آگاه سازي و تسهيل عمل از برجسته ترين روشهاي ترغيبي در نظام قرآني به شمار ميروند. در مقابل ترهيب با كاركردهايي نظير تضرع و فروتن سازي تذكر و تلنگر اصلاح مسير و بازگشت به سوي خدا، بازدارندگي از گناه و عبرت آموزي به عنوان عامل مهار غرايز و زمينه ساز بازگشت به صراط مستقيم معرفي شده است. نتيجه نهايي آنكه ترغيب و ترهيب در انديشه ي قرآني دو عنصر مكمل و هم افزا در مديريت رفتار فردي و اجتماعي به شمار مي آيند كه با ايجاد توازني شگرف ميان خوف و رجا بستر رشد و تعالي همه جانبه ي انسان را فراهم مي آورند؛ از اين رو كاربست متوازن و هوشمندانه ي اين دو روش در نظامهاي تربيتي و مديريتي ضامن سعادت دنيوي و اخروي آدمي خواهد بود.