پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

يكي از آموزه‌هاي ديني اين است كه خداوند بر همه چيز علم دارد؛ إنه بكل شيءٍ عليمٌ. بعضي با تمسك به اين حقيقت عقلي و ديني عقيده دارند كه اختيار و اراده آزاد انسان، يك توهم است. انسان‌ها چگونه مي‌توانند برخلاف علم الهي عمل كنند، اگر خداوند به قبل و بعد از ايجاد علم دارد كه من در زمان معيني كار خود را انجام خواهم داد؟! و از طرف ديگر اگر زمان فرارسيدن آن موعد، من هنوز توانايي انجام خلاف آن را داشته باشم، لازمه آن اين است كه علم خداوند جهل باشد. اين طرز تفكر در آن رباعي معروف منسوب به خيام به‌خوبي نمايان است: من مي‌خورم و هركه چو من اهل بود مي‌خوردن من به نزد او سهل بود مي‌خوردن من حق ز ازل مي‌دانست گر مي‌نخورم علم خدا جهل بود در پاسخ بايد گفت كه علم خداوند به هر حادثه‌اي همان‌گونه كه واقع مي‌شود، تعلق گرفته است. افعال اختياري انسان نيز، با قيد اختياريت معلوم خداوندند؛ پس اگر به وصف جبريت تحقق يابند، خلاف علم الهي خواهد بود. بنابراين هيچ مغايرت و منافاتي ميان علم ازلي و مطلق خداوند با اختيار و اراده آزاد انسان نيست. علم الهي هيچ تهديدي براي آزادي انسان محسوب نمي‌شود. علم خداوندي به سعادتمند يا شقاوتمند شدن انسان، مستلزم آن نيست كه او علي‌رغم اراده و اختيار سعادتمند يا شقاوتمند خواهد شد؛ و چه زيبا در پاسخ خيام گفته‌اند: علم ازلي علت عصيان كردن نزد عقلا ز غايت جهل بود