پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

در پژوهش حاضر كه به بررسي احتجاجات توحيدي سوره‌ي انعام در تفسير كبير فخر رازي و تفسير الميزان علامه طباطبايي مي‌پردازد، با رويكردي تطبيقي، نقاط اشتراك و افتراق اين دو ديدگاه به‌صورت دقيق واكاوي شده است. سوره‌ي انعام به عنوان يكي از سوره‌هاي مكي قرآن كريم، با تمركز بر احتجاجات عقلي، فطري، تكويني و تشريعي، مراتب گوناگون توحيد(ذاتي، صفاتي، ربوبي و عبادي) را به شيوه‌اي عميق و هدفمند تبيين مي‌كند. روش پژوهش، تحليلي ـ توصيفي است و بر رويكرد كلامي ـ عقلي در تفسير كبير و روش «تفسير قرآن به قرآن» در الميزان تأكيد دارد. يافته‌ها نشان مي‌دهد هر دو مفسر اين سوره را «منشور توحيد» مي‌دانند، اما فخر رازي با تمركز بر رد شبهات، تحليل‌هاي زباني و استدلال‌هاي گسترده، رويكردي سلبي و كلامي اتخاذ كرده، در حالي كه علامه طباطبايي با تكيه بر مباني فلسفي ـ عرفاني، انسجام دروني آيات و تحليل‌هاي فطري، احتجاجات را ايجابي و فطري عميق‌تر تفسير مي‌كند. اشتراكات مهم آن‌ها شامل تأكيد بر نفي استقلال غير خدا، غايت بودن توحيد عبادي و نقش هدايت‌گرانه آيات در تربيت اعتقادي است. تفاوت‌ها نيز در روش‌شناسي برجسته است؛ فخر رازي بيشتر بر داده‌هاي برون‌متني تكيه دارد، در حالي كه علامه طباطبايي بر نظام درون‌متني و پيوستگي تفسيري پاي مي‌فشارد. اين پژوهش علاوه بر تبيين ظرفيت‌هاي تفسيري قرآن، چشم‌اندازهايي تازه براي مطالعات تطبيقي گسترده‌تر در حوزه فهم نظام توحيدي ارائه مي‌دهد.