پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

پژوهش حاضر به بررسي نقش جامعه الازهر در رشد و ترويج تشيع اسماعيليه در شمال آفريقا طي قرون چهارم تا ششم هجري قمري مي‌پردازد. الازهر كه در سال ۳۵۹ قمري توسط فاطميان تأسيس شد، نه تنها به عنوان يك نهاد آموزشي، بلكه به عنوان ابزار استراتژيك براي ترويج مذهب اسماعيلي در منطقه عمل مي‌كرد. اين تحقيق با روش توصيفي-تحليلي و با اتكا به منابع دست اول تاريخي همچون آثار قاضي نعمان و المقريزي، به واكاوي راهكارهاي الازهر در ترويج تشيع اسماعيلي مي‌پردازد. يافته‌ها حاكي از آن است كه الازهر با تركيب هوشمندانه آموزش علمي و تبليغ مذهبي، موفق به جذب نخبگان علمي منطقه شد و به كانوني براي توليد و انتشار انديشه‌هاي اسماعيلي تبديل گرديد. همچنين، سياست تسامح مذهبي فاطميان در الازهر، به جذب دانشجويان از مذاهب مختلف كمك كرد. مطالعات نشان مي‌دهد كه الازهر با به كارگيري راهبردهاي متنوع آموزشي، تبليغي و فرهنگي، سهم بسزايي در نهادينه كردن آموزه‌هاي اسماعيلي داشت. تأسيس دارالعلم، تشكيل حلقه‌هاي درسي منظم، تربيت داعيان و توليد متون فقهي اسماعيلي از جمله اقدامات مؤثر اين نهاد بود. الازهر مركز اصلي آموزش داعيان اسماعيلي بود كه به مناطق مختلف اعزام مي‌شدند. اين پژوهش در نهايت به تبيين تأثيرات ماندگار الازهر در شكل‌گيري هويت مذهبي شمال آفريقا مي‌پردازد و نشان مي‌دهد كه چگونه اين نهاد توانست در مدت دو قرن، به مهم‌ترين مركز ترويج تشيع اسماعيلي در منطقه تبديل شود.