پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

دوره صفويه (907-1135 ه‍.ق) به‌عنوان يكي از نقاط عطف تاريخ ايران، شاهد تحولات عميقي در ساختارهاي ديني، سياسي و اجتماعي بود كه هويت شيعي و ملي ايران را بازتعريف كرد. در اين دوره، تشيع اثني‌عشري به‌عنوان مذهب رسمي، محور وحدت ملي شد و زنان نقشي كليدي در تقويت اين هويت از طريق مشاركت در مراسمات ديني ايفا كردند. اين پژوهش با تمركز بر نقش زنان در مراسمات ديني مانند عزاداري‌هاي حسيني، مجالس روضه‌خواني و فعاليت‌هاي خيريه مذهبي، به بررسي چگونگي تأثيرگذاري آن‌ها بر تثبيت هويت شيعي مي‌پردازد. زنان، به‌ويژه در طبقات اشرافي و متوسط، با سازمان‌دهي و حمايت مالي از اين آيين‌ها، به بازتوليد فرهنگ شيعي و انتقال ارزش‌هاي ديني به نسل‌هاي بعدي كمك كردند. اين فعاليت‌ها، كه در فضاهاي خانگي، نيمه‌عمومي و عمومي انجام مي‌شد، نه‌تنها به تقويت پيوندهاي عاطفي با اهل بيت منجر شد، بلكه به‌عنوان مكانيسمي براي مقاومت فرهنگي در برابر چالش‌هاي خارجي، مانند تبليغات عثمانيان، و حفظ انسجام اجتماعي در برابر تنش‌هاي داخلي عمل كرد. با استفاده از روش تاريخي-توصيفي-تحليلي و تحليل محتواي منابع دوره صفويه، مانند وقف‌نامه‌ها، نذرنامه‌ها، سفرنامه‌ها و روايات تاريخي، اين مطالعه نقش زنان را در نهادينه‌سازي تشيع بررسي مي‌كند. نتايج نشان مي‌دهد كه زنان از طريق آموزش غيررسمي ديني، سازمان‌دهي آيين‌ها و تقويت شبكه‌هاي اجتماعي ديني، به‌عنوان كنشگران كليدي در شكل‌گيري فرهنگ شيعي صفوي عمل كردند. اين پژوهش با پر كردن خلأهاي پژوهشي مرتبط با نقش زنان، به درك بهتر جايگاه آن‌ها در تحولات ديني و هويتي ايران كمك كرده و اهميت فعاليت‌هاي آييني آن‌ها را در تثبيت هويت ملي و شيعي برجسته مي‌سازد.