پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

اعتقاد به مهدويت، به‌عنوان يكي از بنيادي‌ترين آموزه‌هاي شيعهي دوازده‌امامي، همواره در معرض سوءبرداشت‌ها و انحرافاتي قرار داشته است. در طول دوران حضور ائمهي اطهار(ع)، گروه‌ها و افرادي با طرح ادعاهاي نادرست دربارهي مهدويت، زمينهي شكل‌گيري فرقه‌هاي انحرافي را فراهم كردند كه تهديدي جدي براي سلامت اعتقادي جامعهي شيعه به‌شمار مي‌رفت. مسئلهي اصلي اين پژوهش، تبيين شيوه‌هاي مواجهه‌ي ائمه‌ي اطهار(ع) با اين فرقه‌ها، به‌ويژه مدعيان دروغين مهدويت، و بررسي راهبردهاي علمي و عملي آنان در صيانت از اصل امامت و مهدويت است. در اين تحقيق، با تمركز بر تمايز مفهومي «مهدويت» شيعي از «منجي‌گرايي» عام، فرقه‌هاي انحرافي در دو دسته‌ي كليِ «مدعيان مهدويت در حق برخي امامان معصوم(ع)» و «مدعيان مهدويت در حق غيرمعصومان» مورد بررسي قرار گرفته‌اند. تحليل روايات كلامي و گزارش‌هاي تاريخي نشان مي‌دهد كه ائمه‌ي اطهار(ع) در مواجهه با اين جريان‌ها، از مجموعه‌اي هماهنگ از روش‌ها بهره برده‌اند؛ از جمله: اقدامات پيشگيرانه، تبيين معيارهاي حقيقي امامت، روشنگري علمي، مرزبندي اعتقادي و در موارد خاص، برخوردهاي بازدارنده و قاطع. بررسي نمونه‌هايي همچون مواجهه‌ي امامان(ع) با فرقه‌ي جعفريه نشان‌دهنده‌ي آن است كه تأكيد بر نَصّ الهي، نفي امامت‌هاي خودساخته و تثبيت مسير صحيح امامت، نقشي محوري در جلوگيري از گسترش انحرافات داشته است. يافته‌هاي پژوهش حاكي از آن است كه الگوي مواجهه‌ي امامان(ع)، الگويي جامع و زمان‌شناسانه بوده و مي‌تواند به‌عنوان چارچوبي راهبردي براي مقابله با جريان‌هاي انحرافي مهدوي در عصر حاضر مورد استفاده قرار گيرد.